Sommige dagen zijn magisch van bij het ontwaken

Hoeveel vreugde en met licht overgoten magie past er in één enkele ochtend?

 

Prille lente_002 ed klein.jpg
Maan gaat onder in de ochtendschemering (c) KV

 

Prille lente_038 ed cut klein
Staartmees aan het ontbijt; foto gemaakt met telelens zittend aan de ontbijttafel binnen (c) KV

 

Prille lente_028 ed cut klein
De belofte van een betoverende dag (c) KV

 

De drie bovenstaande foto’s werden gemaakt op een goed half uur.

En op wonderlijke wijze werd de rest van de dag inderdaad net zo krachtig en mooi. Hij was tot de rand gevuld met vertrouwen, verbondenheid, begrip en liefde, gedeeld met verwante zielen die mij ongelooflijk dierbaar zijn. Ik mocht mijn kracht en mijn liefde de vrije loop laten, en ik kreeg er schoonheid, diepe erkenning en kwetsbare gelijkgestemdheid voor terug.

Dit is hoe het voelt om echt, echt gezegend te zijn.

Advertenties

Stroomversnellingen, deel #1

Sommige dromen zijn je op het lijf geschreven

 

boeken
(c) Jurgen Walschot

 

We smeten onze boeken op een hoop.

Mijn vier adolescentenromans, en een mooie greep uit Jurgens veel ruimere oeuvre: kinderboeken, boeken waar hij de cover voor had gemaakt, het binnenwerk en de lay-out voor had verzorgd, illustraties voor had getekend, of al die dingen samen. We legden er zijn twee mooie uitgaves in eigen beheer bij, Wie de handschoen past en De ster, de god, de vleugels & de ster, en we gooiden er nog twee willekeurige boeken bij waarvan we de covers met Photoshop zouden veranderen zodat Jurgens jongste worp (Relmuis) en ons 10+ kortverhaal (De serres van Mendel) er ook zouden bij liggen, want die zijn op moment van schrijven nog niet verschenen, maar zullen dat wel zijn in de loop van het komende jaar.

Jurgen nam de foto, wijdbeens over de waaier van anderhalf decennium literair werk heen hangend (ik noem hem niet voor niets Longshanks – letterlijk: Langpoot), laadde het beeld vervolgens op op zijn computer, en prutste met Photoshop aan de covers tot ook het laatste detail op zijn grote scherm goed zat.
Zodra de twee perfectionisten samen achter de computer tevreden waren, stuurden we de foto naar de mensen van beheersvennootschap deAuteurs.

Waarom?

Omdat dat beeld in het persbericht moest dat aankondigde dat Jurgen en ik de laureaten waren van de derde auteursresidentie bekostigd door de deAuteurs, dit najaar in Zweden.

 

20170712_133945 ed klein
Zaailing-duo aan het werk op locatie in Frankrijk, foto gemaakt door mijn man

 

Sommige dromen zijn je op het lijf geschreven.

Afgelopen najaar stuurde Jurgen me de link: voor het derde jaar op rij bood deAuteurs twee weken schrijversresidentie in Zweden aan. Ik had de aankondiging niet eens gezien, ik ben het spreekwoordelijk equivalent van iemand die bij het lopen naar haar voeten kijkt. Hij daarentegen heeft zowat alles gezien wat er te zien valt. Onwaarschijnlijk. (We zijn een goed team.)

De residentie in Zweden omvat deelname aan het SmåBUS Kinderboekenfestival, waar ook een bezoek aan het Astrid Lindgren-museum in zit, gevolgd door tien dagen verblijf in een huisje midden in de Zweedse natuur van bossen en meren om er in alle rust te werken. Zowel festival als residentie worden in goede banen geleid door Joke Guns, Vlaamse boekenduizendpoot die een paar jaar geleden met haar gezin naar Zweden emigreerde maar onverminderd actief blijft in het literaire landschap.

En het mooiste van alles? DeAuteurs was — expliciet — op zoek naar een dynamisch duo schrijver-illustrator, om er samen aan een project te werken.

Dit voelde als te mooi om waar te zijn.

‘Méén je dit, serieus?’ vroeg ik Jurgen, toen hij me zonder veel commentaar de link forwardde. Tijdens de vooropgestelde periode (eind september, begin oktober) zou hij normaal gezien alweer les moeten geven, om maar iets te zeggen.
‘Tuurlijk, waarom niet? Daarbij, piepklein kansje dat wij dat halen. Maar aanvragen kan geen kwaad, toch? En dan weten ze op zijn minst dat wij bestaan.’

Knipsel
(c) KV & JW, lay-out: deAuteurs

Zo’n uitspraak kan gek klinken, gezien het feit dat Jurgen en ik allebei wel wat naam hebben in het literaire wereldje (hij meer dan ik, en terecht, onder meer gezien zijn veel grotere productiviteit). Maar artistiek is wat wij samen doen waarschijnlijk het belangrijkste van al wat we tot nu toe ooit maakten, en het is vooral en zonder enige twijfel het werk waar we het meest en het diepst van genieten. We zijn complementair op de best mogelijke manier, en onze artistieke verbondenheid gaat veel verder dan een losse samenwerking in functie van een handvol projecten of boeken.
Maar ondanks een heel jaar verspreiden van Zaailingen had onze samenwerking nog altijd iets weg van een goed bewaard geheim. Dat ‘wij’ bestaan, als artistiek duo, was dus iets wat we op een of andere manier echt in de wereld wilden kunnen zetten.

We duwden ons werk niet zomaar te pas of te onpas onder ieders neus, maar we probeerden wel op een of andere manier aanwezig te zijn. Zo voelt het om op het pad van je ziel (of je eigen diepe innerlijke zingeving) te zitten, ontdekte ik vorig jaar. Je blijft gewoon doorgaan. Doorgaan met doen waar je zo van houdt, doorgaan met het nu en dan te vermelden, als de gelegenheid zich voordoet, zonder er te veel van te verwachten. Maar je blijft het niettemin doen, omdat het zo verdomd belangrijk voor je is, en omdat je voelt dat je op verschillende vlakken je beste werk aan het maken bent. Zelfs als niemand het ooit leest of er ooit naar kijkt, is dit wat je wil doen en wat je zo lang mogelijk wil blijven doen, want het is niet meer of niet minder dan thuiskomen.

Dus werkten we door. En nu was er een gelegenheid die zich voordeed, dus dienden we ons dossier in.

Niets verwachten wil niet zeggen dat je je best niet doet. Ik schreef in naam van ons beiden de meest doorvoelde sollicitatiebrief die ik ooit uit mijn pen kreeg, en we stelden een portfolio samen om een beeld te geven van de kwaliteit en de diversiteit van ons werk (want er is nog veel meer dan wat ik Zaailinggewijs op deze blog zet, zie alvast het laatste beeld onderaan als teaser van één van de dingen die er zitten aan te komen).

Eerder deze maand ontvingen we, zoals aangekondigd, een mail met de uitslag van de aanvragen. Ik moet bekennen dat het lang geleden is dat ik wat voor correspondentie dan ook opende met klamme handen en een bonzend hart, maar dit keer dus wel.

En daar was het verlossende antwoord: deze droom was effectief voor ons. In het echt. Deze residentiebeurs was zo’n beetje de erkenning van ons werk als een hartverwarmende voorzet om de horizon tegemoet te vliegen tegelijk.

Toen ik mijn gsm pakte om Jurgen een bericht te sturen dat hij zijn mails moest nakijken, las ik: ‘We gaan naar Zweden!!’

En óf we er klaar voor zijn. Stroomversnellingen, we komen eraan!

 

overzicht-page-002
De serres zijn gigantisch.
Niemand weet wie ze ooit heeft gebouwd. Soms denkt Reya dat ze vanzelf zijn gegroeid op de plaats waar ze staan.
Ze zijn tot de nok gevuld met bomen, struiken, bloemen, varens en mossen. Het is er vaak warm en altijd vochtig. Water parelt van de bladeren, drupt zachtjes naar beneden en glijdt langs de stengels naar de grond. De serres hebben hoge koepels en gangen die naar kleine, geheime hoekjes leiden, en ze strekken zich verder uit dan je kunt kijken.
Reya woont al elf jaar in de serres, heel haar leven dus. Ze weet niet hoe ze er ooit terechtgekomen is. Mendel zegt dat hij haar op een ochtend vond, opgekruld als een slakje onder een reuzenvaren. Alsof ze daar op één nacht gegroeid was. Reya weet niet of ze dat verhaal gelooft, maar ze gelooft Mendel wel als hij zegt dat ze hier thuis is, en dat hij blij is dat zij er is. (c) Kirstin Vanlierde & Jurgen Walschot, uit ‘De serres van Mendel’

Hout vasthouden

Melancholisch gemijmer bij het vertrek uit Frankrijk

 

Kiki 5 145 klein
La Place Des Retraités (bordje aan de muur staat helaas niet op de foto) – aka La Douce France En Hiver (c) KV

 

‘We hebben het werk dat dit huis en het terrein er omheen vraagt misschien wel wat onderschat,’ zegt mijn moeder me tijdens de autorit naar Albi, waar er een heerlijke lunch op het programma staat in een van hun vaste restaurantjes, waar ze door de eigenaars én de kelners begroet worden als familie. ‘Als ik de hele oefening nu over moest doen, dan zou ik misschien heel andere beslissingen nemen.’

Niet dat mijn ouders er spijt van hebben dat ze in Frankrijk zijn gaan wonen, maar ’s winters kan het toch wel erg guur worden waar zij zijn neergestreken. En die kleine bungalow naast het grote woonhuis was wel bijzonder praktisch met het oog op de oudste dochter (ik) die zou afkomen met echtgenoot plus twee stiefzonen plus peuterkleinzoon, maar nu gebeurt het maar zelden meer dat we alle vijf samen op het appel zijn, want de oudsten zijn intussen veel zelfstandiger geworden en geven er de voorkeur aan om op andere tijdstippen te landen, met vrienden in plaats van (stief)ouders. En dus hebben mama en papa altijd veel ruimte voor gasten, maar ook niet voortdurend meer zin in veel volk.

‘Ik weet niet waar we zullen zijn binnen tien jaar,’ mijmert mijn moeder. ‘Maar daar wil ik ook niet te veel bij stilstaan, we proberen te leven in het nu.’

 

Kiki 5 020 ed cut2 klein
(c) KV

 

Ik ook. Ik leef in een ‘nu’ waarin mijn beide ouders nog steeds gezond zijn. Waarin ze ouder worden en hun beste vrienden, die troep personages die recht uit de betere Franse komedie ontsnapt lijken, ook een dagje ouder worden, maar alles bij elkaar doen ze het nog behoorlijk goed.

Ze herinneren zich niet alles even vlotjes meer als vroeger. Er zijn operaties geweest en doktersbezoeken, controles en medicatie. Er is het huis dat vervelend veel herstellingen nodig heeft, en het zwembad en de tuin die in de lente in orde moeten gebracht worden. Niet door henzelf, maar door iemand die daarvoor moet langskomen en die altijd vertraging heeft, of niet komt opdagen, of veel te duur is.

Ik vertrek morgen terug naar België, en ik ben dankbaar om mijn ouders achter te laten in goede gezondheid en met een goed humeur. Ik weet dat ik mijn zegeningen moet tellen. Wat ik weet even goed dat er een tijd komt dat ik naar het zuiden zal vliegen – of rijden – om te helpen met kwesties van een veel complexere financiële of medische aard. Over tien jaar? Vijftien? Vijf? Ik kan me de omvang van de onderneming zelfs niet voorstellen mocht er aan een van beiden iets gebeuren en de ander zou verhuizen naar een appartement in Albi, laat staan België. De gedachte alleen al vervult me met vroegtijdig verdriet. Ik weet wel dat ik er niet alleen zal voorstaan. Mijn zus, mijn man, vrienden en kinderen zullen klaarstaan om te helpen, oplossingen te bedenken en ze uit te voeren. Maar toch.

Waarschijnlijk hoort dit gewoon bij de melancholie van vertrekken. Ik aanvaard ze voor wat ze is, en bid in stilte dat mijn ouders hier nog veel gelukkige, gezonde jaren mogen kennen.
Ik zie ze voor me, omringd door iedereen die hen graag ziet. De zon schijnt, en er zijn vrienden van alle hoeken van Europa. In het zwembad spelen kinderen, en de tafel is gedekt met lekker eten. Hoog in de lucht cirkelen de buizerds en de valken waar we zo van houden.

Dat is een goed beeld. Hout vasthouden.
Of zoals de Fransen het zeggen: touchons du bois.

 

Kiki 5 043 ed cut klein
(c) KV

Een goed nest

Ik zit in het bureau van mijn vader en ik schrijf. Nu en dan kijk ik op naar de bomen naast het huis, waar een koppel eksters een nest bouwen. Ik sla hun vorderingen gade met een glimlach.

Ze werken methodisch en gefocust. Soms vliegen ze allebei uit voor geschikte takjes, soms blijft er een in het nest terwijl de ander op zoek gaat naar meer materiaal. Soms komt de ene terug en vindt degene die achterbleef in het nest dat het tijd wordt om van rol te wisselen en vertrekt op zijn beurt zowat meteen.
Op zeker moment kon ik me de ergernis van een van beide bijna voorstellen toen de ander kwam aangevlogen met een tak die zo lang was dat hij ongeveer drie keer om het nest heen kon gewonden worden. Hoe wil je in godsnaam dat ik die erin gepast krijg, leek die in het nest te zeggen.
Soms werken ze samen om alles te schikken en in elkaar te puzzelen, met een van beide op de rand van het nest, of zelfs eronder, om een al te lange tak een stukje lager te trekken.

 

Kiki 4 015 ed klein
(c) KV

 

Ik ben ondertussen al veertig jaar het kind van mijn ouders, en hoewel ons huis altijd een soort tijdelijk toevluchtsoord is geweest voor jonge mensen met nood aan een stabiele thuis, ligt de tijd van nesten bouwen en jonkies opvoeden nu toch wel al een hele tijd achter hen. Ik ben van onder hun vleugels vandaan gegroeid en ben mijn eigen nest gaan bouwen. Nu ben ik zelf ouder. Maar op een of andere manier voelt het toch ook altijd goed om even terug te zijn.

We hebben samen nog een heleboel vakanties doorgebracht, maar echt samengewoond hebben we niet meer, niet als het kerngezin dat we ooit waren, een zeldzame week waarin mijn zus en ik allebei naar Frankrijk afzakten zonder partners niet te na gesproken. En zelfs toen waren er kleinkinderen bij, als ik het me goed herinner. Dat is prima, zo gaan die dingen nu eenmaal.

Sinds wij volwassen zijn, doen mijn ouders bewust moeite om niet te veel parentaal gezag meer te laten gelden. Zelfs al kunnen ze er uitgesproken meningen op nahouden, ze respecteren ook de onze. Geen ‘ik ben hier de ouder en jij bent mij eeuwige trouw en  gehoorzaamheid verschuldigd’-gedoe hier. Onze discussies kunnen ten andere wel levendig zijn.

Recent, zeker sinds ik zelf in mijn kracht ben gekomen als volwassen vrouw en moeder, voelen mijn mama en ik ons op sommige vlakken behoorlijk hecht verbonden. We maken, om het zo te zeggen, deel uit van een universeel ‘vrouwengeslacht’. Het leeftijdsverschil tussen ons is uiteraard hetzelfde als altijd, maar we voelen ons nu veel meer deel van dezelfde traditie, als een volwassene en een oudere, dan we waren als jong meisje en haar moeder. Het is een evolutie die we allebei verwelkomen en appreciëren.

Mijn verblijf hier bij mijn ouders (het is pas de tweede keer dat ik op mijn eentje bij ze in Frankrijk ben) is het niet anders. Wij zijn een stam, een nest, maar zelfs al ben ik hun nageslacht en zal ik dat altijd blijven, we omarmen elkaar wel als gelijken.

 

GP 5 029
Geen maand na haar longoperatie gaat mama al dapper mee de honden uitlaten – met een ingelaste knuffelstop nu en dan (c) KV

 

 

Mijn mama geneest goed. Maar mooier nog om te zien dan de vorderingen die ze maakt, is hoe mijn ouders met elkaar omgaan. Ze hebben in de loop van de jaren hun meningsverschillen en conflicten gehad, maar in zekere zin was mama’s klaplong en het feit dat ze een zware operatie moest ondergaan om meer van hetzelfde in de toekomst te vermijden een cadeau voor hun relatie. Mijn vader verzorgt haar met een hartverwarmende toewijding, en mama is erkentelijk en dankbaar op de best mogelijke manier. Ze plagen elkaar, ze lachen veel en ze zijn heel innig. Bij momenten heb ik het gevoel dat ik twee oude pubers elkaar zie herontdekken, op een mooiere manier dan daarvoor.

Soms moet je naar de hel en terug om dit soort mirakel te krijgen, zoals mijn mama het uitdrukt. De serieuze emotionele confrontatie die ze vorige zomer hadden en mijn mama’s fysieke toestand deze winter kunnen beslist omschreven worden als een kleine hel. Maar óf ze er sterker uitkomen.

Ik ben blij om hier te zijn, blij om te helpen met kleine dingen, blij om in hun gezelschap te zijn en hen gade te slaan in hun dagelijkse bezigheden.

Dit is nog altijd een warm nest. Het is fijn om thuis te zijn.

 

Kiki 4 011 ed cut klein
(c) KV

De Fransen hebben geen kaas gegeten van weersvoorspellingen

De Franse météo beloofde vijf dagen stralende zon en zachte temperaturen.
Nog niet zoveel van gezien, tot nu toe, moet ik zeggen.

 

Kiki 2 003 klein
Foto van mijn papa, gemaakt op de dag dat ik dit schreef

 

De goeie kant van gure wind en sneeuwvlagen, is evenwel dat de vogels dan veel honger hebben.
Terwijl mama aan tafel zit te tekenen, sta ik, gewapend met mijn vaders camera, voor het raam. We amuseren ons allebei.

 

Kiki 1 054 ed cut klein

 

Kiki 2 146 ed cut klein
(c) KV

De herinneringen van een vlinder

Eeuwen van vleugels

 

Ik heb lang het gevoel gehad dat ik niet echt thuishoorde in de wereld. En toen ik eindelijk zover was dat ik kon wortelen, voelde ik me nog steeds veel ouder dan mijn jaren.

Nu pas heb ik de indruk dat mijn fysieke leeftijd en mijn innerlijke erfenis enigszins op een lijn beginnen te komen.

 

Prelente_182 ed klein
(c) KV

 

Het heeft lang geduurd. Ik ben een trage ontluiker, een laatbloeier. Maar eindelijk heb ik het gevoel dat ik begrijp wat ik meedraag, en dat ik kan beginnen gebruiken wat ik weet.
Het is een beetje alsof iemand – wie, dat kan ik me niet herinneren – me toen ik klein was een algebraformule aanleerde. Ik leerde ze uit het hoofd, kon ze opzeggen en zelfs de berekeningen maken. Maar nu pas begrijp ik waar ze echt voor dient, en als ik ze toepas, voelt het als magie bedrijven.

Jeugd heeft haar schoonheid. Maar oudere levensfases hebben een heel ander soort elegantie, verkregen door ervaring en overgave. Ze dragen de herinnering aan zoete zomers, zonder de dwingende verlangens of de onstilbare honger die er eerder mee gepaard gingen.

Als we ouder zijn, weten we waarnaar we verlangen. We worden niet langer blind voortgedreven door een kracht die ons aanstuurt zonder dat we begrijpen wat ze is of wat ze wil. En we hebben de kracht om te beslissen of we dat spoor al dan niet willen volgen. Soms is het gewoon wijzer om iets niet te doen. En als we ervoor kiezen om de uitdaging toch aan te gaan, zijn we bedachtzamer. We willen de dingen niet meer onmiddellijk, we willen het proces niet meer per se forceren. We weten dat echte ontwikkeling tijd nodig heeft. Zijn eigen tijd.

Ik ben blij om aangeland te zijn op dit punt, waarop ik zowel mijn erfenis als mijn kracht kan voelen. Ouder dan mijn jaren, maar nog altijd in de fleur van mijn leven en klaar om te geven wat ik heb. Verbonden, vanuit de kern, met wat oeroud is, gefluisterd doorgegeven maar nooit vergeten.

De herinneringen van een vlinder – eeuwen en eeuwen van vleugels.

 

Prelente_173 ed cut klein
(c) KV

Van buiten of van binnen?

Antwerpen_003 ed cut3 klein
(c) KV

 

We verlieten de Fiets- en Wandelbeurs tegen valavond, en kwamen erachter dat het die middag gesneeuwd had. Het vroor niet, dus bijna alle sneeuw was alweer gesmolten, en overal lagen grote plassen ijswater.

Er stond een krachtige wind, en ik droeg geen handschoenen. Omdat ik mijn zoon bij het naar huis gaan een hotdog beloofd had van het kraampje aan de ingang, wachtten we in de tocht. Algauw voelde ik mijn handen verstijven van de kou. We aten onze hotdogs terwijl we terugliepen naar de auto, waar mijn man ondertussen al bezig was de velomobiel die we mee moesten nemen te ontmantelen. Tegen dat we daar waren, waren mijn handen zo stijf en pijnlijk dat ik amper mijn vingers kon plooien.

Ik ken dit soort pijn. Ik voel het elke keer als ik mijn handen in de diepvriezer steek en ze daar langer dan tien seconden moet houden omdat ik niet meteen vind wat ik zocht.

Ik kreeg de kou niet meer helemaal afgeschud, zelfs al ontdooiden mijn pijnlijke vingers in de auto op de terugweg helemaal. Al wat ik wilde toen we thuiskwamen, was een heet bad nemen.

“Warm en koud zijn voor jou echt iets wat van buiten komt, hé?” zei mijn man. “Voor mij is dat precies het tegenovergestelde: dat is een innerlijk proces.”

 

Altaar_035 (2) ed cut zw ed klein
(c) KV

Interessante opmerking, vooral omdat ze helemaal klopt.
Zo lang hij actief is en beweegt, voelt Christophe zich prima. Hij kan bij vrieskou fietsen in zijn velomobiel met niet meer dan een trui, of de halve dag in de tuin werken bij een snijdende wind: hij krijgt het zelden koud. Maar ’s nachts in bed, als hij stil ligt, sijpelt de warmte uit zijn lijf en tegen de ochtends heeft hij het meestal koud, hoe dik de dekens ook zijn.

Ik, daarentegen, word belaagd door de buitentemperatuur, en die beïnvloedt mijn lichaamswarmte. Soms gebeurt dat langzaam, soms heel abrupt. Maar eens ik het te koud (of te warm) heb, tot helemaal diep vanbinnen, dan krijg ik dat gevoel niet zomaar afgeschud. De tegenovergestelde temperatuur zal zich een tijdje door al mijn laagjes heen moeten werken vooraleer de dingen weer in balans zijn.

Fascinerend, dacht ik. Dit zou zomaar eens de perfecte metafoor kunnen zijn voor hoe we emotioneel functioneren.

Ik slaag er niet in om bepaalde dingen buiten te houden. De signalen van mensen die zich agressief opstellen, of handelen vanuit een of andere bron van emotionele pijn of ongemak, komen onmiddellijk ‘binnen’, door mijn grenzen heen, een beetje zoals een trein die met krijsend gepiep tot stilstand komt mijn trommelvliezen aanvalt. Het doet fysiek pijn, en je kunt het niet buitenhouden als het je onverhoeds overvalt. Tegen de tijd dat je weet wat er gebeurt, is het al binnen en heb je pijn.

Het is een van de dingen die mijn omgang met mijn stiefzonen vaak bemoeilijkte toen ze jonger waren. Er hing zoveel elektrisch geladen gevoelens om hen heen, en ze reageerden die op alle mogelijke manieren af. Ons huis vulde zich met die energie. Ik probeerde het hen niet kwalijk te nemen. Maar het was erg lastig om ermee te leven, want ik kon hun energie alleen maar buitenhouden als ik goed uitgerust was en helemaal in mijn eigen centrum stond. En voor wie is dat een dagelijkse startpositie? Bij momenten telde ik de uren tot ze weer vertrokken, terwijl ik tegelijk eigenlijk niets liever dan een warme vertrouwenspersoon voor ze wilde zijn.

Mijn echtgenoot, anderzijds, is er heel goed in om dingen buiten te houden. Zijn muren zijn dik en stevig gebouwd. Als hij ze neerlaat, riskeert hij overspoeld te worden door alles wat binnenkomt, veel meer nog dan ik. Dus in plaats daarvan heeft hij er een talent van gemaakt om de dingen buiten te houden, en wat er binnen in hem leeft, gebruikt hij als brandstof. Het moment dat hij stopt met bewegen, is het moment dat de wereld hem inhaalt.

 

Wintergroen_033 ed cut klein
(c) KV

 

Ik blijf me verbazen over hoe intrigerend verweven fysieke en psychologische aspecten kunnen zijn.
En misschien, als we op een dag onszelf en hoe we functioneren genoeg begrijpen, wordt het wat makkelijker om om te gaan met de wereld waarin we leven.

Dat zou fijn zijn.

Het emotionele equivalent van een date rape-drug

Waarom manipulatie nooit de oplossing is voor het probleem dat ze beweert te bestrijden

 

Manipulatie is een gevolg van onbeantwoorde behoeften. Ik las de uitspraak in deze Medium-post van Jeff Bailey, een man die ik volg op The Story Hall, de Mediumpagina die ik beheer. Ik bleef er even aan haken. Juist, dacht ik. Echt juist.

 

In ZW_060 ed klein
(c) KV

 

Ik ken manipulatie goed. Niet omdat ik er bedreven in ben – integendeel zelfs. In het gezin van mijn jeugd leerde ik dat je zegt wat je bedoelt en toont wat je voelt. Soms ontstaan daardoor conflictjes, maar die praat je uit en probeer je op te lossen. Je tracht steeds de beste versie van jezelf te zijn, maar je mag fouten maken en eruit leren. Je bent oprecht. Je liegt niet. Je zorgt ervoor dat mensen je kunnen vertrouwen.

Ik waardeer mijn opvoeding enorm. Ik heb er een groot stuk van mijn moreel kompas aan te danken. Zelfs als we in ons gezin bij momenten kleine (of grote) problemen kenden, slaagden we er uiteindelijk altijd weer in om elkaar terug te vinden en de banden opnieuw aan te halen, en ik ben ervan overtuigd dat de liefde en veiligheid waaruit ik tijdens mijn kindertijd mocht putten van mij een gelukkig en gezond mens hebben gemaakt.

Over het algemeen benader je anderen zoals je zelf in de wereld staat. Het mag dus niet verbazen dat ik heel open ben over wat ik voel en wil. Ik stap in alle eerlijkheid op anderen af. Ik ga ervan uit dat ze betrouwbaar zijn en mij ook als dusdanig zullen behandelen. Dat is wat ik vertrouwen noem. Sommigen vinden dat naïef. En er zijn inderdaad momenten geweest waarin ik genadeloos gemanipuleerd ben door mensen die ik graag zag en vertrouwde.

Het kan vreemd klinken, maar ik geloof echt dat mensen van nature inherent goed zijn. Je hebt uitzonderingen op elke regel, maar over het algemeen streven we volgens mij toch naar harmonie, comfort en groei. We willen onszelf ontwikkelen tot een sterkere, gelukkiger versie van onszelf. We willen anderen niet per se schade berokkenen, en als het toch gebeurt, hebben we er zelden deugd van. Alleen hebben we soms misschien het gevoel dat we geen andere keuze hebben.

Wie manipuleert heeft gewoonlijk niet de bedoeling om te kwetsen. Sommigen beweren het zelfs te doen om anderen te helpen. Maar goedbedoeld of niet, uiteindelijk komt het altijd hierop neer: wie manipuleert, gebruikt zijn sociale, intellectuele en emotionele vaardigheden om iets te verkrijgen waar hij voordeel uit haalt en daarbij treedt hij het recht van de ander om voor zichzelf te beslissen met de voeten. In plaats daarvan wordt die ander naar een toestand geleid waarin hij gelooft dat hij zijn eigen keuzes maakt, terwijl hij eigenlijk precies heen gaat waar de manipulator hem hebben wil. Niet zelden zal hij op die manier dingen doen die hij uit eigen beweging niet zo makkelijk zou hebben gedaan, en als er een prijs te betalen is, zal die op zijn kosten zijn, nooit op die van degene die hem in die positie heeft geloodst.

 

In ZW_058 ed klein.jpg
(c) KV

 

Om te kunnen manipuleren moet je intelligent zijn én zeer gevoelig. Je moet anderen heel goed kunnen lezen, hun beweegredenen begrijpen, kunnen beredeneren wat je precies moet doen om hen in een bepaalde richting te sturen, en ten allen tijde je eigen gevoelens vakkundig verborgen kunnen houden – tenzij ze tonen juist deel uitmaakt van je strategie.

Waarom gaan dan niet alle intelligente, hooggevoelige mensen aan de manipulatie? Ik ben tot de conclusie gekomen dat de omstandigheden waarin je opgroeit daar wellicht een fundamentele rol in spelen.

De ZelfDeterminatieTheorie (ZDT, een onappetijtelijke mondvol voor een zeer interessante tak van de academische ontwikkelingspsychologie waarover je hier meer kunt lezen) stelt dat mensen niet zo hard verschillen van zaailingen: we komen ter wereld met de aangeboren drang om te groeien en ons te ontwikkelen. Als we op vruchtbare bodem terecht komen, in voedende en ondersteunende omstandigheden, dan bloeien we open. Als we moeten vechten voor ons bestaan, dan zullen we ook groeien, maar met meer moeite, en op een eerder misvormde, gehavende en belaste manier.

Als we denken aan een zaadje, dan heb je niet meer dan een grein gezond verstand nodig om in te zien dat eentje dat op een zachte groene weide terechtkomt, naast een beekje, met veel zonlicht en beschutting van de ergste weersomstandigheden een betere kans heeft om uit te groeien tot een gezonde volwassen boom of struik dan een ander exemplaar dat terechtkwam tussen twee rotsblokken op de noordflank van een berg, waar het veel minder rechtstreeks licht krijgt, voeding moet zien op te halen uit een schamele bodem, bij elke felle windstoot riskeert om te waaien en misschien wel afgegraasd wordt door geiten.

Dus waarom zou het voor mensen zo anders zijn?

Het fijne aan de ZDT is dat ze een aantal wetenschappelijk gefundeerde langetermijnstudies kan voorleggen die aantonen dat kinderen van wie de meest fundamentele behoeften vervuld worden meer kans hebben om open te bloeien en uit te groeien tot gezonde en gelukkige volwassenen dan kinderen die opgroeien in gezinnen waar hun basisbehoeften slechts gedeeltelijk vervuld worden of zelfs onder druk komen te staan.
Wat zijn nu precies die ‘basisbehoeften’? Hier wordt het pas echt interessant. De ZDT ziet drie brede categorieën: autonomie, competentie en verbondenheid.

Autonomie is ons gevoel van eigenheid en eigenwaarde: we ervaren onszelf als een uniek persoon. We mogen tonen wie we zijn en onze eigen beslissingen nemen, en als we dat doen, wordt dat erkend en gerespecteerd, binnen redelijke grenzen.
Competentie gaat over ons gevoel iets te kunnen: voelen dat we goed zijn in iets, en onze talenten op bepaalde vlakken erkend weten. We krijgen de mogelijkheid om te groeien, we mogen fouten maken en we krijgen geen verantwoordelijkheden te dragen die onze draagkracht of ervaring ver te boven gaan.
Verbondenheid verwijst naar gezonde, liefdevolle relaties, gebaseerd op wederzijds vertrouwen, veilige hechting en warmte.

 

In ZW_061 ed klein
(c) KV

 

Geen enkele ouder is perfect. Geen enkele ouder hoeft dat te zijn. Maar er is wel een duidelijke lijn te vinden in welke opvoedstijl vanuit psychologisch oogpunt de gezondste is, en die komt in wezen hierop neer: voelt het kind zijn thuis aan als een veilige plek waar ouders hem behandelen als een volwaardige persoon, en een voedende bodem voorzien voor zijn ontluikende autonomie, competentie en verbondenheid met anderen? Als het antwoord ‘ja’ is, dan zal het kind makkelijker groeien en openbloeien. Wetenschappelijk onderzoek van over de hele wereld, uitgevoerd door de onderzoekers van de ZDT-school, toont aan dat als een kind opgroeit in een gezin met een opvoedkundige benadering die zijn basisbehoeften voldoende vervult, hij gemiddeld gezien een robuuster gevoel van eigenwaarde zal ontwikkelen, zich beter in zijn vel zal voelen, het leven positiever zal ervaren en het beter zal doen op school en in het latere leven. Daarnaast kan hij ook beter de fouten van zijn ouders relativeren, als ze een keer hun geduld verliezen of een slechte dag hebben (en welke ouder heeft die niet?). Perfectie is geen noodzakelijke voorwaarde, het onderliggende gevoel van veiligheid en steun is wat er het meest toe doet.

Als een aantal van deze basisbehoeften echter niet vervuld worden, zal het kind overlevingsstrategieën inschakelen om overeind te blijven. Zoals het zaadje dat op arme grond valt, zal het groeien, maar met meer moeite, meer tegenwerking, en vechtend tegen de omstandigheden waarin het geworteld is eerder dan erdoor gevoed. Dezelfde onderzoeken van zonet tonen aan dat kinderen die opgroeien in gezinnen waar ouders autoritair of verwaarlozend opvoeden, waar de persoonlijkheid van het kind genegeerd of onderdrukt wordt, waar intermenselijke relaties door angst eerder dan door vertrouwen gedreven worden en waar competentie een vereiste is eerder dan een liefdevol ondersteund groeiproces, beduidend meer kans lopen om te kampen met lage eigenwaarde, depressie, verslaving, destructief gedrag en academisch falen. De eventuele ondersteunende daden die ouders stellen, worden door het kind vaak niet vertrouwd, omdat de perceptie van de relaties binnen het gezin er in de grote lijn géén is van veiligheid, en dat het met anderen woorden nooit zeker is wanneer de sfeer weer omslaat van ondersteunend naar bedreigend.

De wetenschappelijke resultaten die de ZDT kan voorleggen, zijn indrukwekkend, en ze komen in grote lijnen overeen met wat ik in feite zou willen bestempelen als emotionele intelligentie. Maar een autonomie-ondersteunende ouder zijn is een pak werk. Serieus. Op een autoritaire of zelfs verwaarlozende manier opvoeden kan bij momenten een stuk makkelijker lijken – en dat is in feite ook zo. Maar alleen op de korte termijn. Ja, je kind zal doen wat je zegt als je ertegen schreeuwt – maar het zal ook leren dat het bang van je moet zijn. En het zal alleen gehoorzamen zolang jij in de buurt bent. Ja, het zal zijn eigen boontjes leren doppen en zijn plan leren trekken, maar het zal levenslang de angst meedragen niet opgewassen te zijn tegen de volgende taak die het in zijn schoot geworpen krijgt.

De ZDT bewijst dat kinderen die begrijpen waarom iets nuttig of nodig is zichzelf zullen motiveren om zich aan een afspraak te houden. Geen beloning, gedreig met straf of preek van een of andere Gezagsfiguur kan ooit even krachtig zijn. Niet als we willen dat het resultaat blijvend is, tenminste, en dat onze kinderen zich ontwikkelen tot gezonde persoonlijkheden.

Maar het kind zover krijgen dat het begrijpt waarom iets een goed idee is, het waarden en attitudes bijbrengen die constructief en gezond zijn, terwijl je hem ook nog eens respecteert als een volwaardige (kleine) persoon, vraagt bakken energie en geduld gedurende de eerste twintig jaar ouderschap.

Jongens, jongens, hebben wij nog werk voor de boeg…

 

In ZW_064 ed klein
(c) KV

 

Terug naar manipulatie, en onvervulde noden.

Het lijkt een redelijk  om te stellen dat we ons in het dagelijks leven bedienen van manipulatie als we stelselmatig geconfronteerd worden met situaties waarin onze nood aan autonomie en verbondenheid in het gedrang komen. Met andere woorden: als we de ervaring doen dat we niet veilig kunnen uitdrukken wat we denken, voelen of willen zonder de ander te kwetsen of zelf gekwetst of afgekeurd te worden. Dat kan op honderd-en-één manieren, geen twee gezinnen zijn dezelfde. Eén aspect waarvan ik de gelegenheid had om het van dichtbij te observeren, is non-verbale communicatie.

Ik heb al eerder geschreven over het verschil tussen verbale/open communiactie en niet-verbale/gesloten communicatie, en over de immense gevolgen die deze twee stijlen van communiceren hebben op menselijke relaties. (Onder het tapijt en Openstaan voor verandering).

Mijn echtgenoot, die ik soms liefdevol ‘herstellend non-verbaal’ noem, komt uit een sociale kring waar gesloten communicatie de regel is, en hij kan bogen op zijn portie ervaring met manipulatie – die hij ten andere afgezworen heeft, maar dat is een constant proces van waakzaamheid. Ik bewonder hem ervoor.
Zelf verbindt hij manipulatie voornamelijk met de typische manier waarop gesloten, non-verbale communicatie werkt. Het is niet alleen lastig om een diepe verbondenheid te ontwikkelen met mensen als je niet open met ze kunt zijn uit angst ze te kwetsen,  het is nog moeilijker om je noden vervuld te krijgen als je ze niet mag uitspreken. Je wil anderen behagen (of op zijn minst niet tegen je in het harnas jagen), én krijgen wat je wil. Kan je dan iets anders dan proberen om erachter te komen wat hen drijft, en dat vervolgens faciliteren op zo’n manier dat zij jou ook geven wat jij wil? Hen manipuleren, kortom?

In de voorbeelden waarover mijn man me vertelde, hadden manipulatieve trucs nooit de bedoeling om de ander te kwetsen, alleen om ervoor te zorgen dat er voldaan werd aan een nood die anders onvervuld zou blijven op terrein waar communicatie altijd een delicate en netelige kwestie is. Maar soms heb je ook manipulatoren die dingen zeggen in de trant van: ‘Als mensen onnozel genoeg zijn om zich te laten manipuleren, dan is dat hun eigen stomme schuld.’

Ik weet dat dit soort minachting het resultaat is van een cynisch wereldbeeld zoals je het wel vaker ziet bij gevoelige mensen die zo hard gekwetst zijn dat ze empathie als een luxe beschouwen die ze zich niet meer kunnen veroorloven, en ik wil er dus niet te hard over oordelen. Maar het treft me wel als bijzonder pijnlijk.
Eén reden daarvoor is dat ik zelf ooit een aantal keren gemanipuleerd ben, en behalve het feit dat ik niet graag verweten word voor dom of onnozel, weet ik nog precies hoe afschuwelijk het voelde om op zeker ogenblik te beseffen hoe de vork precies in de steel zat.

Ik dik de analogie hier wellicht een beetje aan, maar ik zou toch durven stellen dat dit het emotionele equivalent is van erachter komen dat iemand een date rape-drug in je glas heeft gedaan en lekker zijn gang is gegaan met jou terwijl je buiten westen was. Het is niet omdat het geen pijn deed om het moment dat het gebeurde dat je je achteraf minder gebruikt voelt. Iemand had een invloed op jou die je niet bij machte was tegen te houden, en je rechten op zelfbeschikking werden totaal met de voeten getreden.
Elke kans op oprechte verbondenheid wordt hierdoor vakkundig de kop in gedrukt, want van je vertrouwen in de persoon in kwestie blijft geen spaander heel.
Het is ironisch hoe manipulatie, die vaak ontstaat in situaties waar de behoefte aan autonomie en verbondenheid niet vervuld wordt, uiteindelijk leidt tot een nog veel giftiger klimaat.

 

In ZW_062 ed klein
(c) KV

 

Het enige tegengif tegen manipulatie is open communicatie en wederzijds respect. Jammer genoeg zijn dat geen vanzelfsprekende dingen, en zeker niet voor mensen die heel onveilige relaties moesten overleven, die hun eigen behoeften nooit vervuld wisten of geleerd hebben de wereld te benaderen als een meedogenloze plek waar alles werkt volgens de wet van de sterkste.

Want elke vorm van openheid houdt ook kwetsbaarheid in: toestaan dat je echt gezien wordt, en de afkeuring of teleurstelling van anderen riskeren. Het wil zeggen: een eerlijke dialoog aangaan met je kaarten open en bloot voor je op de tafel, in plaats van bedekt en non-verbaal manoeuvreren tot je met zekerheid hebt wat je wilt, maar ten koste van eerlijkheid en vertrouwen.

Net zoals de autonomie-ondersteunende opvoedstijl arbeidsintensiever en veeleisender is maar leidt naar een gezondere ontwikkeling van kinderen op de lange termijn, vraagt open en verbale communicatie meer moeite en is het een intensieve onderneming die geen spijkerharde garanties biedt. Mensen kunnen nog steeds gekwetst worden. Meningen worden misschien niet gedeeld. Niet ieders noden zullen altijd vervuld zijn.

Maar op de lange termijn is het een veel gezondere manier om het leven te benaderen. En het helpt ons gelukkiger en robuustere relaties aangaan, waarin beide partijen elkaar kunnen vertrouwen omdat ze zich allebei gezien, gewaardeerd en gerespecteerd weten.

 

In ZW_057 ed cut klein.jpg
(c) KV

Vloeiend

 

mijn hart is een web
van verzonken verbindingen
omzichtig verzorgd
maar al te vaak ook
omzichtig beschermd

 

Magic cup_049 ed klein
(c) KV

 

sommige dagen ben ik een kopje
dat overstroomt met alles wat ik voel

en de behoefte om te reiken voorbij
de veiligheid van het vertrouwde
heeft de kracht om door muren te breken

 

Magic cup_044 ed klein
(c) KV

 

door onze kwetsbaarste stukken
te verbergen vinden
we onszelf niet

door onszelf
te bewaren worden we
niet geboren

 

Magic cup_046 ed klein.jpg
(c) KV

 

alleen door de stroom
vrij te laten
vloeien
door mijzelf uit te storten
in de wereld en zo
aan te raken wie ik
liefheb
weet ik mijzelf
thuis

 

Magic cup_006 ed klein
(c) KV

Een kleine ode aan de verbinding

“Als je mij vraagt naar mijn droom”, zei een vriendin me onlangs, “dan zou dat zijn om ergens heel afgelegen te gaan wonen, en daar heel sober en zelfbedruipend te leven. Mijn eigen groentetuin aanplanten, en zo. Meer hoeft niet. Zot, hé?”

Ik vind dat helemaal niet zot.

 

Yamie Fort_100 ed cut klein
(c) KV

 

In dit overbevolkte Verkavelegem die we West-Europa noemen gaat iedereen met een minimum aan verbondenheid met de natuur er vroeg of laat van dromen om weg te trekken en van het land te gaan leven. We verlangen naar de zuiverheid en de vrede die ons dat breng. We hebben het gehad met winkelcentra, buitenwijken, de kinderen naar school voeren in de auto en dag in dag uit werken in een of ander kantoor terwijl de planeet langzaam stikt onder het gewicht van onze walmen en opgravingen.

Ik herken het gevoel, het gaat heel diep. Zelfs al ben ik niet het sportieve buitentype dat met plezier drie uur aan een stuk een lapje grond zal staan bewerken. Want – laat ik maar eerlijk zijn – dat ben ik echt niet. Mijn rug zou het niet overleven, en de voldoening mijn eigen voedsel te verbouwen zou niet voldoende zijn om me te blijven motiveren. Ik word daar niet trotser van op mezelf, maar ik geef het wel toe. De passie van de vriendin waarover ik schrijf is het wel, en ik bewonder haar ervoor. Mijn roeping ligt in de kunsten, en ik hoop dat ik daar een klein, betekenisvol verschil kan maken, op mijn manier.

Maar of het nu een oprechte fysieke nood is dan wel een metafysische of metaforische hunker, het is belangrijk dat we er aandacht aan schenken. Niemand van ons kan zonder een vorm van verbondenheid met de natuurlijke wereld, dat geloof ik rotsvast. Of het nu is door haar van achter onze schrijftafels te zitten bewonderen, door haar het hof te maken doorheen onze fotolenzen of door naar buiten te trekken om in weer en wind te sporten en de ruwe aarde te bewerken, ieder van ons is verbonden met de grote stroom der dingen.

Dat ontkennen is dwaas, en ongezond.

 

Yamie Fort_093 ed klein
(c) KV

 

En onze samenleving kan er wat van, op vlak van waanzin en ziekte. De parallellen die Dirk De Wachter trekt in Borderline Times, over de gelijkenissen tussen de collectieve symptomen van onze westerse samenleving en die van mensen met borderline, raken ons niet per toeval. Ze zijn eng omdat ze waar zijn.

Laten we ophouden.

Laten we er hier en nu mee ophouden. Te midden van alle tumult, pal in onze overdrukke agenda. Laten we eens diep ademhalen en om ons heen kijken. De levende bodem onder onze zolen voelen. De lucht onze longen in en uit voelen stromen. Laten we proberen om ons een heel klein deeltje te weten van dat enorme levende organisme dat we de aarde noemen, verbonden met alles en iedereen die er leeft.

De kleinste stap naar verandering op deze machtige, moederlijke Aarde bevindt zich in ons hoofd, in onze ledematen, en in ons hart.

We zijn nooit van haar gescheiden geweest. Dat dachten we alleen maar.

Dit is een kleine ode aan de verbinding. In elke mogelijke zin.

 

Yamie Fort_098 ed cut klein
(c) KV