Ideeën met een doel

(Dit is – op vraag – een vertaling van mijn brief aan Elizabeth Gilbert. Het origineel vind je hier.)

Beste Elizabeth Gilbert,

Ik heb je fijne boek Big Magic gelezen. In feite ben ik het voor de tweede keer aan het lezen, want ik wil graag een aantal specifieke frases en ideeën onthouden die mijn aandacht trokken, maar die ik bij het lezen de eerste keer niet opschreef. Je boek kwam voor mij op het goede moment, in een moeilijke fase van mijn eigen creatieve proces (een manuscript radicaal herwerken, en geconfronteerd worden met de angst om iets los te laten wat ik koesterde zonder de garantie dat het me zal lukken de uitdaging tot een goed einde te brengen).

Ik zag jaren geleden je TED-voordracht over creativiteit en vond ze prachtig, las vervolgens Eat Pray Love en vond dat ook prachtig, en ik ben je blijven volgen. Er zitten veel dingen in Big Magic die voor mij juist zijn, amusant, stimulerend, of eenvoudigweg gezond en noodzakelijk.
Mijn liefde voor creativiteit lijkt wel een beetje op de jouwe. Zonder ze te benoemen of te definiëren als een specifieke entiteit heb ik er altijd op vertrouwd dat inspiratie zich zou aandienen wanneer ze daar zin in had. Ik heb nooit geprobeerd haar naar mijn hand te zetten. (Natuurlijk ben ik soms ook verzand in frustratie of teleurstelling, zeker als uitgegeven raken maar niet wilde lukken, maar ik heb altijd getracht daar zo snel mogelijk weer uit te kruipen).
Er was dus veel wat ik kon toejuichen of omarmen in Big Magic en ik kreeg een paar fijne nieuwe inzichten. Bedankt voor dat alles.

Er is evenwel één idee waarmee ik het tijdens het lezen echt niet eens was, en nu ik het boek herlees merk ik dat ik in gedachten tegen jou begin te discussiëren. Dus schrijf ik jou hierover. Ik ben natuurlijk benieuwd hoe jij aankijkt tegen wat ik je wil vertellen, maar ik besef terdege dat je nu waarschijnlijk honderden brieven of mails ontvangt en dat je misschien geen tijd hebt om te antwoorden. Misschien heb je zelfs helemaal geen zin om te antwoorden. Als dat zo is, geen probleem voor mij. Ik wilde gewoon een concept met jou delen dat mij na aan het hart ligt.

Het stuk in je boek waar ik het niet mee eens ben, is dat over kunst als versiering. Kunst als lieflijk, overbodig en leuk, en kunstenaars als totaal niet-essentiële beroepskrachten, die in hardere tijden als kanonnenvoer (of stralingstesters) zouden dienen omdat ze nergens anders goed voor zijn. Dat werkt niet voor mij, en ik zal uitleggen waarom.

Maar eerst: ik ben het wél met je eens dat kunst niet zo bloedserieus genomen moet worden dat het zijn makers bedrukt of frustreert. Het stukje speelsheid en plezier waarover jij het hebt lijkt mij inderdaad essentieel om zowel gezonde kunst als gezonde mensen te produceren. Daarnaast ben ik het ook met je eens dat kunst soms niet meer is dan mentale of emotionele versiering, en dat is prima. Maar naar mijn gevoel is het niet alleen maar dat, en ook niet de hele tijd. Integendeel: volgens mij behoort ‘kunstenaar’ tot de belangrijkste beroepen doorheen de menselijke geschiedenis.

Hoe ouder ik word en hoe meer ik van het leven zie, hoe meer belang ik toeken aan bewust leven. Het lijkt me een van de belangrijkste dingen die we kunnen doen: leven op zo’n manier dat we ons bewust zijn van wat we voelen en hoe we interageren met de wereld om ons heen. Ons bewust zijn van wat andere mensen doormaken. Ons bewust zijn van politieke, economische, sociale en wereldomspannende dynamieken, van onze verbondenheid met de natuur, de planeet en het goddelijke of spirituele (hoe we dat zelf ook ervaren).

Het is mijn overtuiging dat het een van de bestaansredenen van creativiteit en inspiratie is om dit bewustzijn te laten ontwaken.

Ik herinner me hoe je het in je TED-toespraak had over de danser die de toeschouwers een stukje van God toonde. Het is mijn aanvoelen dat werken met creativiteit mensen een glimp kan geven van het mysterie van de spirituele gelaagdheid van het leven. Want creatief zijn is: in de flow van het leven zijn, en scheppen. Het kan ons zo dicht bij God brengen als maar mogelijk zonder dat we kiezen voor een kloosterleven van gewijde afzondering. Toeschouwers kan het optillen tot een niveau van ervaring waar ze eerder geen toegang toe hadden.
Verhalen, films, muziek… kunnen vanbinnen in mensen gevoelens aanraken die ze niet konden benoemen of waarvan ze niet wisten hoe ze ze moesten laten stromen. Kunst kan degenen die het toelaten transformeren, kan mensen een nieuwe richting bieden of het gevoel geven dat ze thuiskomen.
Een roman, welke dan ook, stelt lezers in staat om te ervaren wat het is om iemand anders te zijn, en het leven van die persoon te leven. Er is geen betere bron van empathie en geen betere manier om je innerlijke horizon te verbreden naar mensen toe die je anders misschien nooit zou ontmoeten.

In Big Magic schrijf je dat ideeën op zoek zijn naar een kunstenaar die met hen wil samenwerken, omdat ze zich willen manifesteren. Ik geloof dat dat klopt. En ik kan gewoon niet geloven dat ze zich alleen maar willen manifesteren als versiering. Ideeën hebben de kracht om te transformeren. Niet allemaal, misschien. Maar volgens mij is dat beslist waarom sommige van hen er zijn. En door met hen samen te werken, kunnen kunstenaars het hart van mensen raken, hun geest openen voor nieuwe inzichten en zo de wereld veranderen, een heel klein beetje.

Natuurlijk is het van groot belang dat we vreugde en speelsheid behouden als we werken met inspiratie. Kunstenaars mogen niet verslaafd worden aan de overtuiging dat ze de wereld vormgeven of in een bepaalde richting sturen. Noch de verantwoordelijkheid die zoiets met zich mee zou brengen noch de ego-inflatie die ermee gepaard gaat, is gezond. Maar ik geloof echt dat creativiteit een bedoeling heeft, een betekenis die verder gaat dan genieten van iets leuks. Ik geloof dat creativiteit de bijna heilige taak heeft om mensen schoonheid, harmonie, waarheid en verbondenheid te laten ervaren. Ik geloof dat het hen kan helpen om pijn te voelen en verborgen patronen en structuren te begrijpen.
Ik geloof oprecht dat creativiteit ons de enge grenzen van onze biologische en dierlijke vecht-of-vlucht reflexen kan laten overstijgen en ons werkelijk mens maakt, als we dat toelaten. En daarbovenop is het vluchtig en mooi en decoratief en erg genietbaar…

Beste Elizabeth Gilbert, bedankt om de tijd te nemen om deze brief te lezen, en bedankt voor je schitterende werk. Ik bestelde je boek in voorverkoop, en toen het geleverd werd, kreeg ik om een of andere reden drie exemplaren in plaats van een (ik heb niet eens geverifieerd of ik ook drie keer betaald heb, het kan me eigenlijk niet schelen). Ik zag het als een teken dat ik je werk mocht helpen om bij de juiste mensen te geraken, dus ik heb een exemplaar voor mezelf gehouden en de andere twee als geschenk weggegeven. Magie, niet? 😉

Hartelijke groeten.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s