‘Verhaal of werkelijkheid, dit gaan we bewaren’

Op 1 december hielden we te midden van vrienden, familie, boekenliefhebbers en sympathisanten De oceaan van Mare feestelijk boven de doopvont. Het werd een heerlijke avond.

Jurgen tekende live. Uitgeefster Julie Verhaert en petemoei Ann Schatteman hielden het boek boven de doopvont. Sarah Bael, vriendin en bezielster van Drift, toverde het pakhuis van Cimorné in Aalst om tot een halve serre, en het publiek was talrijk en hartverwarmend aanwezig. Standaard Boekhandel Liedekerke, die de verkoop voor hun rekening namen, gingen uitverkocht naar huis.

Dit is het soort evenement waar je als boekenmaker diep nagenietend op terugkijkt. Daarom deel ik hier heel graag een sfeerbeeld, en de tekst die ik had voorbereid.

Het fractale universum van Mendel

Gisteren zat ik voor het eerst in lange tijd nog eens op de trein naar Brussel. Het was tijdens een van de vele ritten op datzelfde traject dat ik bijna tien jaar geleden de allereerste vonk voelde van wat zich zou ontplooien tot het universum van verhalen waarvoor we hier vanavond bijeen zijn.

Ik had op dat moment nog nooit van een illustrator met de naam Jurgen Walschot gehoord. Ik wist niet wie Julie Verhaert of Ann Schatteman waren en Drift, de meest betoverende groene oase van Aalst, moest de deuren nog openen. In mijn treincoupé spoorde ik, ergens tussen Jette en Brussel-Noord, voorbij een heel klein stukje van het koninklijk domein, beschermd, of gevangen, achter dikke muren met prikkeldraad, en in mijn verbeelding vloeiden mijn fascinatie voor de serres van Laken en de mystiek van de kosmos in elkaar over. Ik zag een glimp van een betoverende plek – de bewaarplek van de werelden.

Schrijfster Elizabeth Gilbert beweert dat ideeën op zichzelf bestaan en dat ze een schrijver zoeken om hen op papier te zetten. Ze beweert trouwens ook dat als de schrijver van hun keuze niet met ze aan de slag gaat, die ideeën uiteindelijk verder trekken op zoek naar een andere kunstenaar om mee samen te werken.
Hoewel ik altijd wel het gevoel gehad heb dat ik ten dienste sta van mijn werk, en niet omgekeerd, was dit het moment in mijn kunstenaarschap dat fascinerend dicht bij Gilberts beschrijving komt. Ik werd als het ware op de schouder getikt door een idee. Het stelde zich niet voor, maar het had iets betoverends. Het wilde me nog niet vertellen waarover het precies zou gaan, maar het had wel een titel als visitekaartje: De serres van Mendel.

Nu moet je weten dat ik normaal gezien nooit titels heb voor mijn boeken terwijl ik ze aan het schrijven ben, laat staan vóór ik ze aan het schrijven ben. Titels komen meestal pas tot stand na veel geploeter op het einde van het schrijfproces, vaak in een rondje creatief armworstelen met de uitgever. Maar nu was hier dus plots een vonk, mét een titel. De serres van Mendel. Ik zag ze voor me, die eindeloze koepels vol planten, onder een immense sterrenhemel, betoverend en realistisch tegelijk. Ik had geen idee waarover het verhaal zou moeten gaan, maar op dat moment, daar op die trein, zei ik ‘ja’.

Het duurde nog een aantal jaren voor het verhaal een echt begin zou vinden. Ik schreef een paar valse starts, maar ik geraakte nooit ver. Want wat dat betoverende idee me niet verteld had, was dat het niet gewoon op zoek was naar een schrijver om mee samen te werken, maar naar een kunstenaarsduo. En ik moest de man nog leren kennen die mijn beste vriend zou worden.

Jurgen Walschot had net als ik al een heel traject in het boekenvak achter de rug toen we elkaar tegen het lijf liepen – eerst spreekwoordelijk op de Boekenbeurs in Antwerpen, niet zoveel later op een boerenmarkt in een onooglijk dorp in Frankrijk. Hoe dat precies ging hebben we op andere gelegenheden al verteld en kunt u nalezen op mijn blog. Waar het op neerkwam, was dit: we herkenden elkaar.
Net zoals ideeën soms op zoek zijn naar kunstenaars om mee in zee te gaan, zijn mensen soms op zoek naar elkaar. Dat weten ze meestal niet, tot ze elkaar ontmoeten. Dan klopt er plotseling iets, valt een stukje van de puzzel dat altijd ontbrak ineens op zijn plaats, komt een creatieve vonk thuis.

Jurgen is een fantastische tekenaar en een mooi, mooi mens. Hij is bij uitstek mijn favoriete heremietkreeft, gevoelig en diep en altijd een beetje verschanst in zijn schulp. Wie Mare binnenkort leest, zal nog beter begrijpen wat ik daarmee bedoel. En zelf ken ik ook wel iets van pantsers en beschermingen. Die zijn niet altijd makkelijk af te leggen. Om dit verhaal recht te doen en het samen met Jurgen in de wereld te kunnen zetten, moest ik, al mijn ervaring ten spijt, echt uit mijn schulp durven komen.

Alles is met alles verbonden. Dat motief is als een rode draad doorheen het fractale universum van Mendel geweven, maar het is ook gewoon een diep ecologische waarheid. Ze verbindt planeten, sterrenstelsels, bosbodems, koraalriffen en alle moleculen in het menselijk lichaam met elkaar.

Fractaal is een term uit de wiskunde, die slaat op patronen die zichzelf zowel in steeds kleinere als in steeds grotere vorm herhalen. In de nerven van een blad lees je de structuur van de boom. De vertakkingen van bloedvaten zijn qua vorm niet te onderscheiden van de vertakkingen van een rivierdelta op grote hoogte. Schimmelnetwerken groeien ondergronds volgens dezelfde patronen als de zenuwnetwerken in onze hersenen, en geven gelijkaardige elektrische impulsen door. Dat is de schoonheid van het universum van Mendel. Het is een magische schoonheid, die tegelijk volstrekt natuurlijk is. Wij gingen nog een stapje verder, en lieten in de serres ook vriendschap groeien. Je kunt er dromen planten, ideeën bewaren, een heel sterrenstelsel zien wentelen in het hart van een bloem. Het klinkt als fantasie, maar het is dichter bij de werkelijkheid dan je zou denken.

Ecologie, astronomie, chemie, kwantumfysica… Eigenlijk waren De serres van Mendel geen betoverend idee voor een leuk kinderboek, maar een heuse kosmische encyclopedie, op zoek naar een duo dat idealistisch – of gek – genoeg was om die filosofische klepper in mensentaal en beelden te gieten, voor kinderen én volwassenen. Ik moet Elizabeth Gilbert dringend laten weten dat er in de oersoep van creativiteit behoorlijk ambitieuze ideeën rondzweven, met een verlanglijstje om u tegen te zeggen.

Maar wat zijn we dankbaar dat wij op deze uitnodiging mochten ingaan. De serres zijn de vruchtbare grond waarin onze vriendschap en onze wilde creativiteit helemaal thuis konden komen. Een balsem van schoonheid in een steeds grauwere wereld. Een baken van licht in de diepste, meest duistere wateren. Een web van verbondenheid.

Het is een geschenk voor het leven en we doen niets liever dan dat delen met jullie allemaal.

De serres hebben het laatste woord.

Michal plooit een eerste reeks doosjes in vorm. ‘Zijn deze niet wat groot?’
‘Nee, hoor. De zaaddoos van zo’n lotus past er perfect in.’
‘Waarom de hele zaaddoos? Als je de zaden er uitschudt, kun je veel meer bewaren op minder ruimte.’
Reya haalt de schouders op. ‘Mendel zei iets over wat samen gegroeid was bij elkaar houden.’
Michal kijkt verrast op. ‘Dingen bewaren in de serres is echt iets heel anders dan plantgoed opslaan voor het volgende seizoen.’
Reya knikt. ‘Alles in de serres is eigenlijk iets anders. Maar het is heel ingewikkeld, volgens Mendel.’
Ze waadt kniediep het water in tussen de enorme, opstaande lotusbladeren. Michal volgt haar. Overal om hen heen staren zaaddozen op stengels hen aan, als een woud van periscopen dat boven de groene, satellietvormige bladeren uitsteekt.
‘Misschien zijn de zaden wel personages en de zaaddoos een verhaal dat nog verteld moet worden.’
Reya kijkt verrast op. ‘Ja! Of mensen… Uit dezelfde familie of zo.’
‘Dat is bijna hetzelfde’, vindt Michal.
‘Hoezo?’
‘Mensen zitten toch ook in een verhaal? Alleen noemen ze dat de werkelijkheid.’
Reya’s gezicht breekt open in een lach. ‘Verhaal of werkelijkheid, dit gaan we bewaren.’

Een gedachte over “‘Verhaal of werkelijkheid, dit gaan we bewaren’

  1. Whaw, Kirstin, wat ziet dat er goed uit! Zo blij voor en met jou en Jurgen dat het zo’n geslaagde avond geworden is! ❤
    "Schrijfster Elizabeth Gilbert beweert dat ideeën op zichzelf bestaan en dat ze een schrijver zoeken om hen op papier te zetten." Oooooh jawel, en niet alleen schrijfideeën… ALLE ideeën en dromen die bedoeld zijn om in de materie te komen… 😉

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s