Het belang van het juiste woord

“Je hebt een beperkt vermogen tot empathie en je neemt heel veel dingen letterlijk op”, zei iemand tegen mij.
De uitspraak stak, nijdiger dan ik had verwacht. Ze was niet bedoeld als een belediging, maar een compliment was het ook niet. Ik liep er een paar dagen op te kauwen. Als iets binnenkomt, heb je er iets uit te leren, en ik wilde weten wat er mij precies dwars aan zat.

(c) Inaya photography

Veel mensen gebruiken het woord empathie als ze bedoelen dat ze in het bijzijn van anderen die hevige dingen meemaken, heel erg meeleven en in het sterkste geval ook zelf mee-lijden. Eerlijk is eerlijk: dat heb ik niet. Ik krijg de volle energetische lading daarvan wel binnen en ik kan er niet goed van zijn, maar die lading zakt doorgaans niet tot op emotioneel niveau. De emoties van anderen lopen niet zomaar over in de mijne. Mijn hart gaat wel degelijk oprecht uit naar mensen die afzien, maar wat veel hooggevoelige mensen empathie noemen, is eigenlijk een totaal ontbreken van eigen emotionele grenzen.

Maar mee-lijden helpt zelden iemand vooruit. En wie zo diep in zijn emoties zit, ziet een tijdje niet meer helder. Op zich is daar helemaal niks mis mee, maar in een poging om het verdriet of de pijn te kanaliseren, willen mensen juist vaak dan in actie schieten. Er moet iets gedáán worden, nu meteen, alles uit de kast, want dit is toch zó vreselijk… Alleen nemen we zelden de meest constructieve of effectieve beslissingen als we overmand zijn door woede, verdriet, pijn of angst. Ze zorgen voor tunnelzicht, ten koste van de bredere context, het groter plaatje en de complexe mix waaruit elke situatie onvermijdelijk bestaat.

(c) Inaya photography

Dat letterlijk nemen van de dingen, dan. In wezen was ik het eigenlijk niet oneens met de uitspraak. Ik néém veel dingen letterlijk op. Of juister: ik neem ze serieus.

Als kind kregen mijn ouders mij maar heel moeilijk aan het lachen op foto’s. Ofwel gebeurde het spontaan en dan was het écht, ofwel was ik een zoutzuil, onwaarschijnlijk somber voor iemand zo jong. Ik voelde me niet ongelukkig of zo, ik was gewoon een heel ernstig kind en ik kon niet lachen op commando. In het beste geval kreeg je voor al je moeite een overduidelijk geposeerde en zeer verkrampte grijns. Topfoto’s waren dat, stuk voor stuk. (Daar zijn bewijzen van, maar gelukkig niets wat ik hier digitaal kan delen. ;-p )

Nochtans hou ik van humor. Ik kan er intens van genieten, al is mijn smaak heel specifiek. Geen situatiehumor à la Candid Camera, geen Franse bekkentrekkende gein genre Soup aux choux, geen Laurel & Hardy-achtige farce. Veel mensen vinden dat wel zeer leuk, maar mijn ding is het niet. Mijn plezier zit in talige spitsvondigheden enerzijds (‘Are you coming?’ – ‘No, just breathing hard‘.) (‘Garfield, wat doet die sneeuwman hier in de woonkamer?!’ ‘Smelten.’), en anderzijds in wendingen die een situatie in een koddig daglicht stellen zonder iemand onnodig te kwetsen (De koffie loopt. Sportiever zal het vandaag niet worden.). Humor dient wat mij betreft om plezier te brengen, of om iets belachelijks verbaal te kietelen zodat duidelijk wordt hoe belachelijk het in wezen is. Maar niet om pijn te doen, of eigen pijn te ventileren.

(c) Inaya photography

Er zijn ongetwijfeld heel veel mensen die het hierover met mij oneens zijn. Er is een heleboel scherpe, kwetsende, bitse, sarcastische humor in omloop. Ik kan ze maar matig waarderen. Want daar komt mijn vorm van empathie de kop opsteken. Ik voel de onderliggende basis van pijn, spot, kwaadheid of negativiteit die aan dit soort humor ten grondslag ligt soms beter dan de persoon die de ‘grap’ maakt. En ik voel die pijn veel te hard doorzinderen om wat dan ook nog grappig te vinden.

Waar mijn ernst en mijn empathie elkaar raken, is een van de basisregels van de Tolteken: wees onberispelijk in je woord. Zeg wat je meent, en zeg het oprecht. Neem verantwoordelijkheid voor je eigen gevoelens. Precies daarom maken vele vormen van spot of verwijt een situatie alleen maar erger. Want je neemt géén verantwoordelijkheid voor het feit dat je ergens mee worstelt. In plaats daarvan gooi je de lading ervan naar de ander toe. Je noemt het ‘een grap’, of ‘de waarheid’, of ‘wat hij/zij verdiende’ maar alles wat je doet, is je eigen pijn uitbraken over iemand anders zonder jezelf in de ogen te durven kijken. Aan de ander om de troep op te ruimen.
(Dat gebeurt vaak niet. Integendeel, het meest voorkomende patroon is dat de ander, nu óók gekwetst en vaak even onbewust daarover, met gelijke munt terugbetaalt en meer hatelijkheden terugstuurt. Zo blijft het spelletje bezig en niemand wordt er beter van.)

(c) Inaya photography

Nu zijn pijn en kwetsuren natuurlijk heel persoonlijk. En een heleboel dingen zijn contextafhankelijk. Als ik mijn beste vriend liefdevol op de schouder klop en zeg: ‘Schatteke, soms kun jij een idioot zijn’ dan heeft dat woord een totaal andere betekenis dan in ‘Ga dat de idioten in de regering wijsmaken.’ De intentie en de emotie achter woorden veranderen ten gronde de lading ervan. En ja, als het op dat soort nuances aankomt, word ik zeer… serieus. Want dat is een stukje van het psychologische en emotionele terrein dat ik beheers als geen ander. En ik doe niet mee aan het spel. Je kunt mij geen pijn of (zelf)haat verkopen als humor.

Dus ik blijf pleiten voor het gebruik van de juiste woorden in de juiste context, met de juiste betekenis voor de juiste dingen. Warme woorden van liefde en betrokkenheid, kwetsbare woorden van pijn en verdriet, eerlijke woorden over de eigen frustratie of kwaadheid.

En wat mezelf betreft: ik zal luisteren, ik zal ze waarderen, ik zal mee-voelen. Maar ik ga niet mee-lijden. En ik ga zeker niet meestappen in de kwaadheid, de spot, de pijn, en alle zogenaamde humor die die onverwerkte gevoelens een aanvaardbaarder jasje moet aanmeten.
Dan neem ik mensen liever op hun woord. Letterlijk.

(c) Inaya photography

2 gedachtes over “Het belang van het juiste woord

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s