Laat de monsters waar ze thuishoren

Je kunt niet schrijven over verliefdheid als je middenin een crush zit, zeggen ze. Net zoals je niet kunt schrijven over dronkenschap als je een stuk in je kraag hebt. De woorden om de ervaring weer te geven, komen pas achteraf, als de emotie bekoeld is en de ervaring verwerkt, als je hoofd genoeg helderheid heeft om de juiste woorden te vinden.

Dat klopt echt wel. Daarom heb ik gewacht om iets te schrijven over de recente ontwikkelingen in de VS. De emoties waren te groot, ook bij mij. Verbaasd was ik niet, jammer genoeg, niet echt. Ik had ervoor gevreesd maar gehoopt dat het zo’n vaart niet zou lopen. Tevergeefs.

Uit: STROOM (c) Jurgen Walschot

Ik zie mezelf nog zitten, amper twintig jaar oud en tot mijn nek begraven in de Engelse literatuur uit het Jane Austen-tijdperk. Ik hield van die verhalen, maar tegelijk kwam alles in mij ertegen in opstand. Mijn identificatie ging zo diep als alleen een karmische herkenning kan gaan. Ik was het meisje dat niet mocht gaan studeren maar keurig moest leren borduren. Ik was de vrouw die gevangen zat in een ongelukkig, gearrangeerd huwelijk. Ik was elke vrouw die ooit verhandeld was van vader op echtgenoot, zonder recht op een eigen idee, een eigen lichaam, eigen bezit of het beschikkingsrecht over haar kinderen. In het lichaam van een twintigjarige, op een plaats en een moment in de geschiedenis die meer vrijheden toekende aan vrouwen dan ooit tevoren, beleefde ik het allemaal opnieuw. Hun pijn was mijn pijn, hun verboden stem was mijn stilte. Hun strijd was mijn strijd.

In de loop van de jaren heb ik geleerd om de draden van dit emotionele weefwerk voor mezelf wat beter te scheiden. Ik kan het historisch onrecht tegenover vrouwen plaatsen in de context van een breder verhaal. Ik zie de stappen die we sindsdien gezet hebben en ik heb er hopelijk mijn eigen steentje ook al toe bijgedragen. Jarenlang heb ik Tara Mohrs slogan ‘We are the transition team’ hoog gehouden. We zullen de wereld van gelijke kansen en gelijke genderwaardering waarnaar we streven zelf niet meer zien, maar we zijn er wel de grondleggers van. En dat geloof ik nog altijd. Maar waar ik ooit hoopte dat oude, angstige, controlerende krachten vanzelf zouden oplossen naarmate de geesten verlichter werden en de mogelijkheden breder, vrees ik nu dat we toe zijn aan een nieuw rondje van woedend en wie weet zelfs gewapend feminisme, omdat deze veelkoppige draak niet zomaar verdwijnt.

Van landen als Rusland of Afghanistan vinden we het niet vreemd dat mensenrechten er met de voeten getreden worden. We beschouwen hen als dictaturen en die neem je niet serieus, of je maakt er alleszins geen voorbeeld van. We zijn nu op het punt gekomen dat we hier in Europa onze houding tegenover de VS grondig moeten herzien. Want het gaat hier niet stoppen. Het recht op contraceptie is het volgende op het hakblok van de Supreme Court. Dat is al aangekondigd.

Uit: STROOM (c) Jurgen Walschot

De VS waren eigenlijk nooit het lichtend voorbeeld van een goed functionerend democratisch systeem, hoe graag ze dat zelf ook beweerden. Dat een president rechters kan benoemen en dat een rechterlijke macht als de Supreme Court zich kan bemoeien met wetgeving was altijd al een onwaarschijnlijke en zeer problematische vorm van vermenging van machten. Maar iedereen die op dit moment in West-Europa leeft, is opgegroeid in een bad van Amerikaanse cultuur en heeft geleerd om de VS te beschouwen als een soort voorbeeld. Maar de tijd dat de VS een democratisch land waren, is voorbij. De Republikeinen hebben de afgelopen decennia het archaïsche en weinig representatieve kiessysteem stelselmatig verder uitgehold. In door Republikeinen gecontroleerde staten zijn wetten geïnstalleerd die het zwarten en minderheden steeds moeilijker maken om een stem uit te brengen. Door beslissingen als die van de Supreme Court deze week, wordt de slagkracht van de federale overheid steeds verder beperkt. De partij die vrouwenrechten openlijk ‘een historische vergissing’ noemt, is de macht aan het grijpen, op alle fronten.

Dit is beangstigend, en die angst gaat diep. Ik moet deze dagen heel erg mijn best doen om ze niet de overhand te laten krijgen. Maar tegelijk balt iets in mij de vuisten. In het diepst van mijn hart welt een onverzettelijkheid op die zich niet laat negeren. Dit gaat voorbij kwaadheid of teleurstelling, voorbij verdriet.

In de oudste Bijbelse mythologie was er er een voorgangster van Eva, Lilith genaamd. Zij wilde zich niet onderwerpen aan Adam, braaf onder hem gaan liggen en doen wat haar gezegd werd. Zij werd daarom uit het paradijs gezet (in sommige versies trok ze er zelf op uit voor een avontuurtje met de aartsengel Samael en weigerde ze vervolgens om terug te komen) en staat sindsdien symbool voor de diepe, donkere, wilde vrouwelijkheid. Lange tijd was dat een schandelijke zaak (getuige de demonen waarmee ze zich zou hebben geassocieerd). De kuise Eva, als noodgreep door JHWH geschapen uit de rib van Adam zelf, een halve kloon van gehoorzaamheid, werd het ideaal van de vrouw. (En ook zij bleek als het erop aankwam niet te temmen, maar meer daarover in een latere blog.)

Eva heeft het in de loop van de geschiedenis alleen maar harder te verduren gekregen, hoe gehoorzaam ze ook was. Lilith daarentegen is weer springlevend.

Uit: STROOM (c) Jurgen Walschot

De afgelopen jaren heb ik er steeds vaker ontmoet, de wilde, krachtige vrouwen. Ze zijn sjamanes, priesteressen, zieners, moeders, zusters, kunstenaressen. Ze zijn ieder van ons, en ze zijn wakker geworden. The Deep Feminine, the Dark Feminine, the Sacred Feminine… Er zijn vele namen voor, maar eens de geest uit de fles is, krijg je ze er niet meer in. Hoe wanhopig ik soms ook ben over de ecologische toestand van de wereld, op dit vlak heb ik hoop. Nooit eerder waren zovelen van ons zich bewust van onze eigen kracht.

En nee, dit is geen gevecht van vrouwen tegen mannen. Goddank. Dit is een bewustwording van de totale menselijkheid, in al haar facetten. “Eigenlijk zou de internationale gemeenschap de VS moeten aanklagen voor misdaden tegen de menselijkheid”, zei mijn man gisteren aan het ontbijt. (Ja, een van onze zeer typische, luchthartige ontbijtgesprekjes, daar had ik het hier al eerder over.) “Het is een zwarte dag voor de mensenrechten. Voor iedere individuele vrouw die erbij betrokken raakt, is dit een drama. Maar met de overbevolking op een opwarmende planeet in gedachten, is het pas echt crimineel.”

Mijn lieve man, de systeemdenker. 😉 Maar het klópt wel. Vanuit planetaire perspectief bekeken, is het volstrekt idioot om geboortebeperking te verbieden op een opwarmende planeet waar in de komende eeuw hittegolven, woestijnvorming, orkanen, klimaatrampen en een stijgende zeespiegel de voor mensen leefbare oppervlakte drastisch zullen gaan beperken. Alleen een ideologisch fanaticus met zijn kop in zijn eigen kont gelooft nog dat méér kinderen krijgen nu een goed idee is.

Maar het soort van moderne slavernij dat nu in de VS, achteloos bijna, opnieuw van kracht wordt, kerft elke vrouw op aarde in de ziel. Het is een verklaring dat vrouwen geen mensen zijn maar baarmoeders. Dat het achterhaalde wereldbeeld van een religieus geschrift, bijgetreden door een selecte minderheid, de wereld mag dicteren voor iedereen, ook wie er al lang niet meer in gelooft.

Ik ben een ecologist. Dat betekent dat ik de wereld zie als een ecosysteem waarin heel veel verschillende lagen, kleuren, vormen en dynamieken een plaats mogen en kunnen hebben. Samen houden we elkaar in evenwicht. Dat principe geldt zowel fysiek als mentaal, emotioneel of spiritueel.
Maar soms is er zoiets als een plaag, of een oude ziekte, een archaïsche versie van de werkelijkheid waar we eigenlijk klaar mee zouden moeten zijn. Als die andermaal de vrijgeleide krijgt om haar zin te doen, wordt het het een monster.

Uit: STROOM (c) Jurgen Walschot

In mijn meest recente manuscript, dat zich voornamelijk in de diepzee afspeelt, verwerkte ik de aanval van een zeemonster omdat mijn hoofdpersonage gewond moest raken – een scène die zou toeleiden naar een van de meest cruciale passages uit het hele boek. Maar toen ik het manuscript naar mijn uitgever stuurde voor feedback, zei ze me onomwonden: is dat monster écht nodig? Kan dit niet op een andere manier?

Ze had gelijk, en de symbolische kracht van haar vraag ontging mij niet. Nee, duiken naar de diepte is niet zonder risico’s. Ja, we kunnen nog altijd gekwetst worden. Maar de monsters uit het verleden, de gigantische en duistere wezens met wie mensen (doorgaans mannen) zich zo lang meenden te moeten meten, zijn niet langer aan de orde. De wereld is veranderd. En wie teruggrijpt naar die oude verhalen alsof ze werkelijkheid zijn, leeft met de rug naar het leven.

Het is tijd om de zeemonsters te rusten te leggen in de oude boeken waar ze thuishoren. Ze hoeven geen nieuwe rol meer te krijgen, die hebben ze eeuwenlang gehad en nu mogen ze ophoepelen. Miljoenen mannen en vrouwen hebben het gehad met de nachtmerries de wereld eeuwenlang in hun greep hebben gehouden. Nu is het tijd voor licht, en leven. Voor kwetsbaarheid en de magische schoonheid die ontstaat als mensen elkaar ontmoeten en herkennen vanuit het hart.

Dat wil niet zeggen dat er geen vormen van kracht of autoriteit meer mogen bestaan. Het is aartsmoeilijk om een samenleving te runnen zonder. Maar de intentie waarmee kracht (of macht) wordt aangewend, bepaalt alles. Hartsverbondenheid staat mijlen – en eeuwen – ver af van religieuze geschriften over zogenaamde natuurlijke hiërarchie, over mannen die beslissen en vrouwen die knikken en zwijgen.

Vanuit het hart ervaren we gelijkwaardigheid – wat trouwens iets heel anders is dan gelijkheid, en een les die zowel mannen als vrouwen de komende decennia echt zullen moeten leren. We zijn daartoe in staat, en we zullen wel moeten, in de onwaarschijnlijk uitdagende tijden die er zitten aan te komen op deze planeet. Ik maak me sterk dat het voortbestaan van de mensheid er van af zal hangen.

Uit: STROOM (c) Jurgen Walschot

6 gedachtes over “Laat de monsters waar ze thuishoren

  1. Je bezorgt me kippenvel… Ik ben geen feminist, maar hoef die titel ook niet te voeren om het tot op het bot met je betoog eens te zijn. Het is een gruwel, wat er (allemaal) in de VS aan het gebeuren is, het is inderdaad doodeng. Je laatste zinnen zijn… (ik weet het goede woord niet. Maar: raak. Rillingen, dus)

    Geliked door 2 people

  2. Noem mij 1 land waar de balans tussen man en vrouw scheef zit en waar het goed gaat. Je hebt beide energieën nodig om tot groei te komen. De ene ondersteunt de andere, en als de balans goed zit versterken ze elkaar en opent er zich een hele wereld vol mogelijkheden. Waar de ene de andere onderdrukt ontstaat chaos en gaat het bergaf met de maatschappij.

    Geliked door 1 persoon

    1. Het heeft mijns inziens veel meer te maken met ideologieën (al dan niet van religieuze aard, vaak ook sociale structuren en opvattingen) dan met landen. Maar de natiestaat is nog altijd een belangrijk concept in onze huidige wereld, en als een mastodont als de VS een beslissingen nemen die vrouwen terug naar de Middeleeuwen katapulteert, zorgt dat voor schokgolven die tot ver over de oceaan voelbaar zijn…

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s