Onder druk

We kraken. We barsten.
We kreunen onder een druk die maar niet afneemt.

Op bepaalde momenten in de geschiedenis gaat een samenleving door een periode van immense verandering. Er zijn gebeurtenissen van buitenaf die alles laten daveren en tegelijk is er ook een druk van binnenuit, veroorzaakt door diep ingesleten overtuigingen, verroeste structuren, oude manieren van denken en handelen die niet in staat zijn om zich soepel aan te passen aan de drastisch veranderde uiterlijke omstandigheden.

Sommige van die elementen zijn acuut, andere waren al lang, sluimerend en slopend corroderend aan het werk. Het samenspel van al die verschillende componenten vormt onverwacht een hogedrukpan waarin het leven zoals we het kenden in sneltempo tot moes gekookt wordt.

(c) Inaya photography

Om mij heen zie ik mensen die ik waardeer verkruimelen. Ik zie depressie en eenzaamheid. Ik zie velen die al veel te lang veel te hard werkten nog meer hooi op hun vork nemen (of krijgen). Ik zie jongeren die afhaken en gezinnen die machteloos staan tegenover een tekort aan school en opvang, of gewoon een tekort aan verhaal. Ik zie ouderlingen waarvoor geen vijf minuten tijd is om ze een knuffel te geven of naar ze te luisteren.

Maar het meest van al zie ik het einde van een systeem, van een manier van leven, van een tot nu toe min of meer algemeen aanvaard denkkader.

Het is geen geheim dat ik grote vragen heb bij hoe we als samenleving proberen deze crisis te bezweren. En ik kan me beslist niet altijd vinden in wat er (let wel, uit alle mogelijke richtingen) als zogenaamde ‘oplossingen’ over en weer geschreeuwd wordt. Maar dat is eigenlijk niet waarover ik het hier heb.

Los van de politieke en sociale vraagstukken voel ik de subtiele, energetische stroming die momenteel door alles heen trekt en die elk van ons op een andere manier raakt. Alsof er iets is in het weefsel van de aarde zelf dat onder onze voeten is beginnen daveren en schuiven, iets wat is gaan trillen in de lucht. De aankondiging van een aardbeving, de eerste tekenen van een naderende orkaan.

(c) Inaya photography

In de maalstroom die het dagelijks leven voor velen geworden is, is er geen ruimte om aandacht te schenken aan die rimpels in het grotere, subtiele, vaak ongrijpbare veld. Wie elke dag weer probeert om te overleven, heeft simpelweg die luxe niet. Anderen voelen de bui wel al hangen, maar proberen nog altijd te doen alsof we dit ook wel weer onder controle zullen krijgen. Vanuit ons antropocentrisch tunnelzicht kunnen we daar ongetwijfeld ook nog een tijdje mee doorgaan. De angst dat de oude verhalen niet meer kloppen, is gigantisch. Het aarzelende besef dat er diepgaande veranderingen nodig zijn, veranderingen die voor de mens een evenwichtiger plaats in het planetaire ecosysteem inhouden, botst meteen op de paniek om daarvoor afgestraft te worden.

Maar intussen neemt de druk alleen maar toe.

Mijn hart gaat uit naar alle mensen in mijn al dan niet nabije omgeving die nu door de knieën gaan. Want het is nog niet gedaan. Verre van. De eerste onderaardse plaat is maar juist begonnen met schuiven. Immense massa’s gewicht staan op het punt om zich te verplaatsen.

Dit kan een nachtmerrie worden. Maar het kan ook het grootste geschenk worden dat we ooit kregen.

Niet dat we erop zaten te wachten. Ik ook niet. Ik heb een aantal plannen, projecten, dromen en zekerheden in rook zien opgaan de afgelopen jaren, en sommige daarvan zaten heel diep onder mijn huid. Maar ik heb het proces voor lief genomen, en telkens weer gedacht: wat doe ik nu? Hier? Op deze plek? Met deze mogelijkheden, hoe beperkt ze ook zijn?

Eigenlijk ben ik het afgelopen anderhalf jaar enorm gegroeid.

(c) Inaya photography

“We zijn gewend om groei en ontplooiing, van welke soort dan ook, te associëren met een dynamiek naar buiten toe, een expansie. We willen meer doen, meer zijn, meer mensen bereiken, meer begrijpen, meer inzichten delen, meer verwezenlijken. We associëren groei met het innemen van meer terrein. Maar dat is in feite een misvatting. Groei kan net zo goed naar binnen toe. Dan wordt het een vorm van verdieping, een brede resonantie die, als ze de kans krijgt, in alle subtiliteit zelfs veel verder reikt dan de luidruchtige en ogenschijnlijk actievere uitwaartse beweging.”

Dat schreef ik, aan het prille begin van de eerste lockdown in maart 2020, in deze blog. Ik schreef hem meer vanuit voorgevoel dan vanuit ervaring, maar ik durf nu zeggen dat elk woord ervan klopt. Die groei naar binnen toe was mijn baken en mijn redding.

Maar zelfs vanuit mijn bevoorrechte positie heb ik de afgelopen maanden al vaak moeten denken aan koolstof, en diamant. Of minstens toch diamant in wording.

Diamant is het resultaat dat ontstaat als koolstof voor zeer lange tijd onder immens hoge druk wordt samengeperst. Ik kan me niet voorstellen dat dat aangenaam is voor het koolstof, zei (denk ik) Catherine McCoun. Haha, really? Afgaand op de druk die ik overal om me heen en in mijzelf voel is dat een understatement van formaat.

Diamant worden is een tegelijk heftig en zeer subtiel proces. De immense, pijnlijke druk en het heldere, uitgeharde resultaat lijken in niets op elkaar, en toch horen ze samen. Het een kan niet zonder het ander. En net zoals mensen soms een burn-out of een ernstige ziekte ‘nodig’ leken te hebben om tot een helderder, bewuster versie van zichzelf te komen, lijkt onze samenleving met haar oude manier van leven nu op het punt gekomen dat we ofwel gaan barsten, ofwel uitharden tot diamant.

Ik besef dat dit een uitspraak is die op de nodige weerstand kan botsen. Want niet elke koolstofmolecule wordt diamant. Sommige oplossingen zijn geen oplossingen, maar gewoon meer van hetzelfde, wat het bedje spreidt voor een volgende crisis. En niet iedereen die ziek wordt of door een zware crisis gaat, komt er herboren uit naar boven. Sommigen gaan er gewoon aan kapot. Ook daaraan word ik voortdurend herinnerd, in mijn vriendenkring en in de samenleving.

(c) Inaya photography

Een week of twee geleden kreeg ik de kans om te gaan kerven in glas – een verrassend creatieve ontdekking. De kop van dat pennetje is van… diamant.

Ik wilde er een Zaailing mee maken, een eerbetoon aan kwetsbaarheid en onverwoestbaarheid tegelijk. De eerste zin die ik schreef, was: ik kras de scherven van mijn naam in een doorzichtig gedicht, op zoek naar een klank die ik herken. Hij kwam recht uit het hart, want als ik terugkijk op mijn eigen leven en dat vergelijk met de plek waar ik nu sta, dan herken ik mezelf inderdaad nog amper. Er is veel verdwenen, veel verloren gegaan. Het afscheid van al die dierbare dingen was lang niet altijd makkelijk. Maar ze zijn weg nu, verkruimeld, uiteengevallen tot humus die weer opgenomen is in de kringloop van het leven, en de bodem waaruit ik mezelf opnieuw heb opgetrokken, voelt onwaarschijnlijk veel rijker, breder, en dieper. Dat was niet mogelijk geweest als ik was blijven verlangen naar hoe het vroeger was. Ik moest het verleden en alles wat daarbij hoorde, mijn verwachtingen, mijn ambities en de manier waarop de dingen toen verliepen, loslaten.

De Zaailing (n°101, Diamant) is er effectief gekomen. Je leest hem hier.
Hij staat op een mooie manier symbool voor de nieuwe mogelijkheden die zich openen te midden van al het oude dat verkruimelt: hij maakt gebruik van een composietbeeld, de vermenging van een foto van Jurgen met een van mijzelf. Het is iets wat ik mij een paar jaar geleden nooit had kunnen voorstellen, dat onze samenwerking niet alleen woord en beeld inniger in dialoog zou laten gaan maar ook de grenzen tussen woord en beeld zelf zou gaan overschrijden. Maar er was zo veel wat ik mij een paar jaar geleden nooit had kunnen voorstellen…

(c) Inaya photograhy


2 gedachtes over “Onder druk

  1. Lieve Kirstin,
    Je hebt me met deze nieuwe woorden wederom ontzettend geraakt.
    Bedankt !
    Om het proces in mezelf van weerstand naar begrijpen naar aanvaarding mogelijk te maken…
    Alle “weten” zit er natuurlijk wel diep vanbinnen ,in mij en borrelt verder.Maar jij hebt het , met jouw ontroerend mooie woorden, weer een duwtje gegeven ….
    Net als een diamant vraagt aanvaarding van jezelf of van een situatie ook tijd…maar de cirkel van leven geeft telkens weer wat meer inzicht en wijsheid en mildheid. En zo neemt de druk binnenin jezelf weer af….
    Veel liefs,
    Katrien

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s