Ouder en wijzer

(c) Inaya photography

Deze zomer, geconfronteerd met de manier waarop de tijd voor mijn ouders in mijn afwezigheid niet had stilgestaan, schreef ik over de kwetsbaarheid van het leven. Ik had een voorgevoel van breekbaarheid. Intussen ben ik veel sneller terug in Frankrijk dan ik toen had gedacht – of gewild. Mijn vader heeft een heupoperatie ondergaan en extra ondersteuning ter plaatse is nodig. Ziedaar mijn voorgevoel in de praktijk.

Tussen het helpen met de dagelijkse klussen door – tafel dekken, afwassen, koffie zetten, glaasjes water brengen, bril zoeken, laptop installeren, steunkousen aantrekken, vuilnisbakken buiten zetten, honden binnenlaten, en weer naar buiten laten, en weer binnen, en weer naar buiten… – geniet ik van het najaar. Ik zag deze streek nog nooit in dit seizoen.

De dagen in de Tarn zijn fris maar stralend. Na de middag is het in de zon nog echt warm – ik schrijf dit buiten – maar tijdens sommige nachten duiken de temperaturen onder de immense open sterrenhemel bijna naar het vriespunt. De herfst kleurt hier subtiel, niet meer dan een paar vegen geel in de populieren of een streep helderrood van wingerd of wijnrank tussen veel vermoeid en soms al verdorrend groen.

Het is onmogelijk om in deze context niet stil te staan bij de eindigheid van alles.

(c) Inaya photography

We hebben daar last mee, met eindigheid. We houden er in onze samenleving niet van en doen nog het liefst van al alsof ze niet bestaat. En waar we verder ook niet van houden, is ouderdom. Dat betrekt die gevreesde eindigheid immers rechtstreeks op onszelf en onze geliefden. De halsstarrigheid daarover zit heel diep.

Ik moet altijd meewarig zuchten als ik bejaarden trots hoor zeggen (of andere mensen over hen) dat ‘ze zich nog altijd achttien jaar voelen’. Natuurlijk wens ik wie op leeftijd is nog een stevige portie fysieke robuustheid, een goede gezondheid en een kwieke geest toe, wie wil die dingen niet? Maar ik wil me helemaal geen achttien voelen als ik zeventig ben. Dat doe ik trouwens al lang niet meer, en daar ben ik heel erg blij om. Er zijn zoveel dingen die ik nu, op mijn bijna vierenveertigste, beter begrijp, beter kan, makkelijker relativeer en dieper waardeer dan tijdens de stormachtige puberale jaren vol verlangens, vertwijfeling, ambitie, overmoed en verblinding die onze samenleving stelselmatig ophemelt als ‘jeugd’.

Een zeventiger die zich nog altijd achttien voelt, dat komt wat mij betreft akelig dicht in de buurt van Jaques Brels Il nous fallut bien du talent // pour être vieux sans être adultes (uit zijn Chançon des vieux amants, een nummer dat door Herman van Veen veel te lieflijk werd vertaald maar in het Frans nog altijd even hard bijt).

(c) Inaya photography

Maar het diepe cynisme van dat lied ontgaat ons vaak. We zijn een samenleving die bijna pathologisch bezeten is van jong blijven. We moeten er niet alleen zo uitzien maar ons er liefst ook naar gedragen. We groeien het liefst niet op. Ik zie weinig echte ouderen om mij heen in de bredere samenleving. Wat ik vooral zie, zijn adolescenten van zestig, zeventig en tachtig jaar, mensen die innerlijk effectief niet zo heel veel verschillen van hoe ze zich voelden en hoe ze zich gedroegen toen ze prille twintigers waren, die zijn blijven vasthangen aan de wensdroom van eeuwige jeugd, eeuwige activiteit, eeuwig genieten en the sky is the limit, op elk gebied. Mensen voor wie ‘oud’ een scheldwoord is, omdat het gelijk staat aan gebrekkig en uitgerangeerd.

Een leeftijdgenote van mijn moeder, een vrouw van midden de zeventig, probeert haar vriendinnen te interesseren voor peperdure producten van een of ander afslankingsmiddel. Gegoede kennissen wisselen tips uit over waar ze, nu de grenzen weer opengaan omdat C* ongeveer in het gareel gebracht is, kunnen gaan dineren, zeilen of golfen om hun dagen te vullen. (Intussen worstelen hun volwassen kinderen om de eisen van hun job te combineren met de noden van hun gezin.) Bij oude vrienden een eindje verderop is een volwassen zoon na zijn scheiding opnieuw komen inwonen. Hij brengt zijn dagen zonder perspectief door met drinken en blowen. Zowel hij als zijn ouders doen alsof dat de normaalste zaak van de wereld is.

(c) Inaya photography

Met dit alles wil ik niet zeggen dat oudere mensen maar beter kinderoppas worden of vanaf een bepaald moment per definitie moeten inboeten aan levenskwaliteit. Maar we zien nu doorgaans wel vooral het andere uiterste. En dat is ook niet vreemd: we worden in onze samenleving van heel jonge leeftijd al aangemoedigd om elke millimeter terrein die moet worden prijsgegeven aan de eindigheid zo lang mogelijk te behouden, met alle beschikbare middelen. Dat is zoiets als druivensap aanmoedigen om zich uit alle macht te verzetten tegen het proces dat er een rijke wijn van zou kunnen maken, denk ik soms. Wat een ongelooflijke zonde.

Want we zijn blijkbaar vergeten dat niet alleen ouderdom maar ook wijsheid met de jaren komt, als we dat toelaten. Als we de werking van de tijd, van bewuste veroudering en verdieping omarmen, geven we het leven de kans om ons ten goede te veranderen.

Wat ik onze samenleving toewens, zijn wijze ouderen. Mensen die de rijpheid van volwassenheid hebben geproefd en nu klaar zijn om nog een stap dieper te gaan. Maar velen van ons, vergroeid met onze oorspronkelijke emotionele patronen en opgeslokt door een consumptieketen die het geluk altijd juist voorbij de horizon van de volgende aankoop of ervaring legt – buiten bereik dus – blijven ons hele leven pijnlijk gelijkaardige versies van onszelf, alleen telkens wat minder zoet. Lekkere wijn wordt dat nooit, en de vieux amants zijn herkenbaarder dan ooit.

(c) Inaya photography

Ik zou veel liever hebben dat een oudere man of vrouw zegt: ‘Ik ben oud en dat is prima. Mijn lichaam kan minder dan vroeger, maar mijn geest is nog wakker. Ik heb veel geleerd in mijn leven, en daar zou ik nu graag wat van delen met wie na mij komt. Mijn leven was soms mooi en soms zwaar. Ik heb kansen gekregen, en fouten gemaakt. Ik verzoen me met de herfst, met de krimpende mogelijkheden maar ook met de diepe schoonheid van deze fase. En ik hoef nu niet meer zo nodig naar Marbella of New York, ik wil zorgen dat er nog wat van de planeet overblijft voor mijn kleinkinderen.’

Gelukkig zijn deze ouderen er ook. En ik zie nog veel meer verhalen die ruimte scheppen voor bewondering. Hoe mijn vader zich twee dagen na de ingreep al voorzichtig met krukken door het huis beweegt maar niet aarzelt om zich door mij te laten helpen. Hoe mijn moeder zich met een daadkracht die ik al even niet meer van haar gewend was in het drukke verkeer rond Toulouse stort, maar tegelijk haar lichamelijke beperkingen erkent en actief probeert te respecteren. Hoe een goede vriendin als ‘oma voor het klimaat’ elke keer weer naar Brussel trekt. Hoe een andere vriendin-grootmoeder haar ecologische voetafdruk heeft gereduceerd tot bijna nul.

Ouder worden betekent niet overbodig, nutteloos of betekenisloos worden. Het betekent: wijzer worden, en vanuit die wijsheid een andere plaats innemen dan vroeger. Kleiner in oppervlakte misschien, maar rijker. Dieper, met juist méér betekenis. Omdat elke dag kostbaar is en er een is waarin er een wezenlijk verschil gemaakt kan worden. En niet meer alleen voor jezelf.

(c) Inaya photography

11 gedachtes over “Ouder en wijzer

  1. Mooi, Kirstin, en terecht! (y)
    Ik vind ouder worden fantastisch. Wat een mooi geschenk van de natuur, dat ons helpt om afscheid te nemen en onze eindigheid te omarmen: als alles op een natuurlijke, gezonde manier mag verlopen, blijven we eerst zowat alles nog kunnen, alleen minder lang na elkaar, en trager. Ouder worden is terugkeren naar de traagheid van het leven, het leven te voet in plaats van in een race-auto. Door te voet te leven zie je meer, meer en in de diepte. Wat een zegen, wat een geschenk!
    Vervolgens vallen een na een dingen weg die je echt niet meer kunt. En daarvoor kun je dan een beroep doen op jongere mensen, waardoor de zogenaamde generatiekloof plots wegvalt. Daarvoor dient ouder worden ook, in mijn ogen: om weer meer contact te hebben met die jongere generaties, die vaak heel hulpvaardig zijn. Vooral als ze een blije ouder wordende vrouw mogen meemaken. Hoe zou je zelf zijn!
    Toen ik nog jong was heb ik samen met een handjevol vrienden een belofte aan mezelf gedaan: we zouden ‘gracieus ouder worden’. En dat ben ik nu aan ’t doen. Een heel mooi geschenk aan mezelf, aan het leven, en aan de volgende generaties: gracieus ouder worden. 🙂
    Waarschijnlijk heb ik je dat al wel eens verteld, hé, dat ik ouder worden op die manier ervaar… en anders is ’t bij dezen eens gedeeld! ❤

    Geliked door 1 persoon

  2. Ah Kirstin, wie wil nu niet oud(er) (en wijzer) worden zoals jij het beschrijft? Heerlijke zinnen, en beelden! ‘…druivensap aanmoedigen om zich uit alle macht te verzetten tegen het proces dat er een rijke wijn van zou kunnen maken…’ Ja, als zich dát nu eens meer mensen zouden aantrekken. Ik hoop dat je vader goed herstelt van de operatie

    Geliked door 2 people

  3. Wat een mooie blog Kirsten, Dank je.
    Ik ben 62, voel me 62 en en daar blij mee. Voor geen goud zou ik terug willen naar een leeftijd die achter mij ligt.
    Ouder worden gaat voor iedereen gepaard met lichamelijk verval, en voor een toenemend aantal met geestelijk verval. Dat is de moeilijke kant van ouder worden.
    Soms, als ik ‘s nachts wakker lig van pijn in mijn handen en heup door artrose, of moeilijk overeind kan komen door rugpijn veroorzaakt door een versleten tussenwervelschijf, heb ik momenten dat ik erg opzie tegen ouder worden…
    Als de geest krachtig blijft en rijper wordt en de lichamelijke ongemakken wel komen maar met niet te veel pijn, dan is ouder worden fijn.

    Geliked door 2 people

    1. Dankjewel, Jacob. En ik begrijp je goed: ouder worden heeft uiteraard niet alleen maar voordelen. Daar kan ik met mijn vierenveertig nog niet echt over meespreken. Of misschien wel, op een andere manier: als kind was ik heel vaak behoorlijk ziek. Ik zeg wel eens dat ik de helft van mijn lagere school in bed heb doorgebracht. Fysieke beperkingen zijn mij dus niet vreemd. Misschien daarom dat ik er minder bang van ben. Ik heb nooit de luxe gehad om te denken dat de sky mijn limit was.
      Pijn is slopend. Ik wens je er zo weinig mogelijk van toe. En het is ook een waarschuwingssignaal om heel bewust met bepaalde dingen bezig te zijn. Het zorgt er alvast voor dat ons lichaam een heel luide stem in het gesprek krijgt, en ook dat is nodig. We durven de behoeften van ons lichaam anders nogal eens negeren, tot het begint pijn te doen… Ik wens je een warme winter in het gele huis, knus en wijs.

      Geliked door 2 people

      1. Dat is niet fijn Kirstin, als je zo jong al zo vaak ziek bent. Mijn rugklachten zijn begonnen in mijn vroege tienerjaren, dus ik kan daar over meepraten.
        Het gaat overigens niet om angst voor fysieke beperkingen, ook/zelfs niet om angst voor enige geestelijke beperkingen. Beperkingen horen bij het ouder worden, maken in zekere zin het leven zelfs eenvoudiger.
        Dank voor je reactie.

        Geliked door 1 persoon

      2. Maak je geen zorgen om mij, hoor Jacob. Op dit moment ben ik gezonder en robuuster dan ik ooit geweest ben. Maar dat is een proces van heel lange adem geweest, met veel innerlijk werk en bewustwording. De werkelijke omslag is een kleine tien jaar geleden gekomen. Sindsdien ben ik dubbel dankbaar voor elke dag dat het goed gaat. En mijn bewustzijn over de rol van mijn lichaam is onverminderd.
        Inderdaad, beperkingen horen bij het ouder worden. Maar net zoals ik mijn beste werk soms maak door rekening te moeten houden met een heleboel beperkingen, zo geloof ik dat de ouderdom ons op een gelijkaardige manier enorme geschenken kan brengen.

        Geliked door 2 people

  4. Tot tranen geroerd. Je bent uitgegroeid tot een prachtmens sinds ik je als jong meisje in de jaren 80 heb gekend tijdens onze vakanties aan de Zeeuwse kust. 😍🍁🍂😘💕

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s