De grot

De wereld is uit de startblokken geschoten en ik sta erop te kijken. Het tempo ligt mij niet, en ik heb zelf weinig concrete plannen of handvaten om naartoe te werken. Het resultaat is vormeloosheid en mist in mijn hoofd.

Ja, natuurlijk heb ik twee boeken te schrijven en wacht er in september een klas Schrijven in de academie op mij (met hopelijk veel fijne nieuwe leerlingen). Ook de start van mijn zoon in het eerste middelbaar wordt een heel nieuwe wereld. Maar toch. Ik voel het even niet.

Wat ik voel, is de roep van de diepte. De bastonen van iets wat het afgelopen jaar is gewekt en wat zoveel van mijn dagelijks leven en werk heeft bepaald.

Le Trou des Nutons (c) Inaya photography

Sommige mensen in mijn omgeving zijn er met het versoepelen van de maatregelen als de kippen bij om terrasjes te gaan doen of een pretpark mee te pikken. Ik snap dat, ik kan het me tot op zekere hoogte ook echt voorstellen. Maar tegelijk huiver ik bij de gedachte. Niet uit angst voor ziekte of iets dergelijks, gewoon: veel te veel prikkels. Dat had ik altijd wel, maar nu is het nog veel bewuster en sterker aanwezig. Gecombineerd met de kunstmatigheid van nog altijd mondkapjes én afstand én allerlei maatregelen én tests wordt het niet beter. Ik snak naar eenvoudige, sobere spontaniteit. Bij wat de wereld mij nu biedt, deins ik intuïtief terug. Ik merk bij anderen gelijkaardige gevoelens.

Psychologen hebben sinds kort een heus nieuw woord voor de terughoudendheid van mensen die niet meteen gezwind de invloed van anderhalf jaar lockdown van zich af schudden: het grotsyndroom. Daarmee bedoelen ze: de verleiding is groot om in dezelfde veilige beslotenheid te blijven die we ons eerst noodgedwongen eigen moesten maken.

Heel erg positief klinkt dat niet.

Voor Plato was de grot een metafoor voor het leven in onbewustheid en alleen wie naar het daglicht durfde, kon de échte vorm van de dingen kennen. Ook de psychologen die nu het nieuwe woord in de wereld gebracht hebben, stellen dat het grotsyndroom iets is wat we best weer kwijtraken op termijn. Het is niet de bedoeling dat we in de grot blijven zitten, want die toestand is te beperkt en te beperkend.

Zonder afbreuk te willen doen aan de kracht van deze beelden, die in hun eigen context beslist waarde hebben, voel ik het toch anders.

Zaailing 16 // Ondergronds (c) Jurgen Walschot & Kirstin Vanlierde

Ik heb al bijna heel mijn leven iets met grotten. Dat dank ik aan het feit dat mijn ouders ons als kinderen vaak meenamen op uitstapjes naar de Ardennen waarin behalve kastelen en boswandelingen ook vaak grotten op het programma stonden. Samen vormde dit triumviraat het magische decor van mijn kindertijd (waarbij de Trou des Nutons in Furfooz met stip een plek in mijn hart heeft). Als volwassene bezocht ik ook grotten in Duitsland, Italië en vooral Frankrijk, en die laatste hadden vaak fantastisch bewaarde prehistorische schilderingen. In de grote zaal van Niaux, meer dan een half uur lopen in het duister over onafgebakend terrein, en in het gezelschap van de voorouders, zong ik een lied waarvan ik de trillingen nóg voel.

Robert MacFarlane, wiens Underland (een poëtische tocht doorheen alle mogelijke onderaardse werelden, van menselijke of natuurlijke oorsprong) mij literair betoverde en sjamanistisch nog veel meer de diepte in lokte, bleek een kindred spirit als het aankwam op de roep die het duister en het ondergrondse uitoefent op de mens. Ik ben niet zo sportief dat ik zelf aan speleologie zou gaan doen en zeker niet van het soort dat MacFarlane schijnbaar moeiteloos beoefent, maar de aantrekkingskracht van grotten is voor mij met de jaren alleen maar groter geworden. Die liefde kroop in een manuscript dat (nog) niet uitgegeven werd, in een paar Zaailingen, en in de scènes waarin Robin in De wortels van de wereld op zoek gaat naar zichzelf.

Robin in de grot // De wortels van de wereld (c) Jurgen Walschot

Grotten zijn een tijdreis naar de buik van de aarde. Ze zijn de fysieke en zeer massieve ruimte waar we in contact komen met de geologische hartslag van de wereld. In de echo’s van het minste geluid dat door de gangen en kloven galmt, horen we het geknetter van fakkels, het geschuifel van voeten en de trommels van onze voorouders. We horen keien vallen en rotsblokken naar beneden donderen. We horen water druppelen en rivieren bulderen. In het zwijgen van steen weten we ons in het gezelschap van tijdperken ouder dan we ons kunnen voorstellen, en nóg verder terug. Het duister is beangstigend, maar ook betoverend.

Dat alles geldt ook voor de ‘grot’ waarin velen van ons zich op dit moment nog altijd beter voelen dan in de buitenwereld. De lockdowns, de lange, donkere en eenzame winter, de aangehouden maatregelen, ze hebben ons weggehaald uit het dagelijks leven dat we kenden en ons een ander gepresenteerd. In de buik van een grot, donker, koel, vochtig, is het onmogelijk om je nog helder daglicht, warme zomerwind en vogelgefluit voor te stellen. Of jouw persoonlijke grot een heel ingekeerde was zoals die van mij, of een heftige, hectische en overwerkte overdrive waaraan maar geen einde kwam, maakt niet zoveel uit. We werden uit onszelf getild door iets wat sterker was dan wij.

Zaailing 16 // Ondergronds (detail) [c) Jurgen Walschot

Een van de gevolgen daarvan – een écht geschenk – is dat dit ons heeft laten stilstaan bij wat we vanzelfsprekend vonden. Dingen die we koesterden en die van de ene op de andere dag verdwenen. Dingen die tot onze opluchting plots niet meer moesten. Innerlijke ruimtes die ontsloten werden, als de zalen van een grottencomplex, en die veel groter en omvangrijker bleken dan we voor mogelijk hadden gehouden. Soms brachten ze zelfs nieuwe horizonten mee.

In het duister worden we iemand anders. Ons blikveld vernauwt, onze zintuigen nemen het over.
Het afgelopen jaar werden we de speleologen van ons eigen leven. Soms persten we ons snakkend naar adem en met een groeiend gevoel van claustrofobie door de nauwste spleten, soms vonden we schatten en voelden we ons dieper en bewuster leven dan ooit tevoren.

Want grotten zijn niet alleen maar plekken waaruit we een beperkte en per definitie mindere versie van de werkelijkheid voorgeschoteld krijgen, zoals Plato’s schaduwen of het meewarig hoofdschudden van psychologen in de subtekst van het woord ‘syndroom’ ons suggereren. Grotten zijn baarmoeders. Je komt er op een of andere manier altijd herboren uit naar buiten.

Zaailing 16 // Ondergronds (c) Jurgen Walschot

Maar dat wil je pas – dat kún je pas – als je klaar bent. Net zoals voor een foetus is te vroeg geboren worden geen teken van rijpheid. Het geeft je geen voorsprong.
Het is van het grootste belang dat je alles wat het warme, voedende duister je te bieden heeft zo volledig mogelijk in je opneemt en zo diep mogelijk integreert. Je zult het nodig hebben voor alles wat er nog komt.

Daar sta ik nu, geloof ik. Op dat punt waarvan ik weet dat het tijdelijk is, maar waarvan ik ook heel indringend besef dat het een voedingsbodem is als geen andere, waaruit ik nieuwe inzichten en nieuwe ideeën mee naar buiten wil nemen. Op een andere manier dan vroeger. Op een krachtigere manier, doordrenkt van de wijsheid van de grot.

En daar staat geen tijd op, behalve het juiste moment.

In mijn grot (c) Christophe Fierens

7 gedachtes over “De grot

  1. Hier word ik héél stil van, van binnen. Even geen woorden, zoals wel vaker als ik jou lees. Maar wat grijpt dit aan. Op een moment dat ik het even heel erg nodig heb – dit grotgevoel. Dank je wel!

    Geliked door 2 people

  2. Alweer een geweldig hardnekkig melodietje. Ik word er steeds weer intens door geraakt. Deze keer sluit ik me volkomen bij je aan lieve Kirstin. Ik ben ook niet klaar, sta zeker niet te springen, om uit de grot te komen. Succes 😘🥰

    Geliked door 2 people

    1. Ik begrijp je heel goed! Die maskers werken ook vreselijk op mijn zenuwen. En aan licht ben ik óók toe, zeker na het triestige, grijze voorjaar dat we hier al maanden hebben. Maar ik merk heel duidelijk dat ik het voor mezelf geleidelijk en weloverwogen moet aanpakken. Dat tempo is voor ieder van ons zeer persoonlijk. Het is goed om ons daarvan bewust te zijn.

      Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s