Dus de overheid manipuleert… En dan?

Waarom de waarheid in het Covid-debat nooit zomaar zwart of wit is

(c) Inaya photography


Er zijn stemmen die zeggen dat dingen zich nu veel sneller manifesteren, dat projecten of dromen waar we vroeger maanden of jaren voor moesten werken zich nu aandienen in een fractie van die tijd. En ik moet zeggen, ik heb er persoonlijk toch ook al wel een paar staaltjes van gezien. Toen ik mijn vorige blog postte, dacht ik: dit wordt het minst gelezen stuk ooit. Maar het werd niet alleen heel vlot gelezen, het werd ook gedeeld, en nog meer gelezen en verder gedeeld. Na amper een paar dagen staat het in mijn top drie van best gelezen stukken.

Enerzijds ben ik verbaasd hoevéél mensen er echt bezig blijken met spiritualiteit en daarbij ook nog eens in heel grote mate op mijn eigen golflengte zitten. Anderzijds wijs ik mezelf glimlachend terecht: zó verrast zou je nu ook weer niet mogen zijn. Toen ik schuchter begon met het organiseren van Seizoenskringen, stond ik er ook van te kijken hoeveel mensen in mijn zeer nabije omgeving (school, dorp) zich aangesproken voelden en wilden aansluiten.

Ik geef toe: het is een verademing. Een vorm van thuiskomen, ook. Maar als je eenmaal het hartverwarmende gevoel hebt om een heleboel mensen te treffen die op jouw golflengte zitten, stelt zich onvermijdelijk de volgende vraag: hoe blijf je in dialoog met de mensen die niét op je golflengte zitten? Want het kan maar al te snel heel knus worden in zo’n clubje. Ons opsluiten op een eiland van gelijkgezinden is verleidelijk maar polarisatie is met stip een van de gevaarlijke problemen van dit tijdsgewricht. Komt daar nog bij dat ik ook in die warme kring soms dingen lees waarvan ik denk: deze conclusie is me toch ook weer iets te kort door de bocht. Maar hoe kan ik dit helder verwoorden zonder meteen weggezet te worden als een Covid-scepticus, een egoïst of een harteloos mens?

De kern van het probleem is dat alle kwesties die we nu op ons af krijgen, als individu en als samenleving, zo ongelooflijk veelkantig en complex zijn. Wat betreft een bepaald element van het debat kan ik mij bijvoorbeeld helemaal achter de wetenschap scharen, met een ander element ben ik het dan weer niet zomaar eens, omdat de traditionele manier van denken sommige aanvullende inzichten onterecht weg wimpelt en zo kansen laat liggen. Dat maakt van mij nog geen fantast of aanhanger van complottheorieën. Omgekeerd zijn sommige dingen die aangehaald worden door ‘samenzwevers’ gewoon feitelijk juist, maar de bredere redenering waarin ze ingebed zijn is dat helemaal niet, trekt die brokjes correcte informatie uit context en zet ze in voor iets bijzonder gevaarlijks waar ik in afgrijzen voor terugdeins. Maar het is niet omdat hun grote verhaal niet klopt dat de de feiten die ze erin verwerken plots niet meer correct zijn en we het daar niet over moeten hebben.

Dat soort vermenging en vertroebeling maakt heldere gesprekken over veel dingen vandaag heel erg moeilijk.

(c) Inaya photography


De afgelopen dagen ging het bijvoorbeeld over de manipulatie van de overheid om gewenst gedrag te bekomen bij de bevolking. Nu zie ik persoonlijk ook wel dat het discours van de overheid weinig subtiel is en dat de manier waarop feiten en cijfers gepresenteerd worden in de media bijdraagt tot een aanhoudend angstverhaal. Media zoeken helaas maar al te vaak clickbait en laten dat voorgaan op een sereen en uitgediept debat. Dat wreekt zich op termijn. Ik check het nieuws heel beperkt, wij hebben geen krantenabonnement en ook geen tv, en ik wil goed geloven dat mijn zeer beperkte blootstelling aan angstboodschappen een enorm verschil maakt voor mijn geestelijke gezondheid. Maar wie de media verdacht maakt met de boodschap dat ze zijn omgekocht of mee in het ‘complot’ zitten, duwt mensen met een begrijpelijke nood aan informatie en inzicht recht in de armen van veel minder betrouwbare nieuwsverspreiders.

Uitgaand van de goede bedoelingen van een heleboel virologen en politici kan ik me bijvoorbeeld ook verplaatsen in hun oprechte bezorgdheid over een enorme stijging aan doden (die reëel tot de mogelijkheden behoort, zie de massagraven in Brazilië), en dat ze daarom alle middelen aanwenden die ze ter beschikking hebben als ze geen andere manier zien om snel tot resultaten te komen. Gedragssturing op deze manier is niet nieuw. Elke ontradingscampagne voor tabak of alcohol, elke boodschap van algemeen nut aan de bevolking is tot op zekere hoogte manipulatief, omdat het de snelste manier is om een zo groot mogelijk bereik en resultaat te hebben. Dat dit een symptoom is van een samenleving die op een dieper niveau ongezond functioneert, kan ik helemaal bijtreden. En het klopt dat we al decennia gezonde levenswijzen, gezonde voeding en voldoende psychosociale robuustheid, zo vaak de focus van alternatieve behandelwijzen, in een verdomhoekje duwen en dat dat onze immuniteit allesbehalve ten goede is gekomen. Maar dat feit nu aangrijpen als ‘bewijs’ dat politici en virologen doortrapt zijn, machtsgeil en uit op eigen gewin ten koste van een willoze massa die ze aan zich willen onderwerpen, haalt elke constructieve vorm van dialoog over dat diepere probleem meteen onderuit.

Die dubbelheid kunnen blijven omarmen (dit voelt niet oké maar het is waarschijnlijk niet bewust zo bedoeld en heeft veel diepere oorzaken) is veel moeilijker dan de wit-zwart verdeling waar mensen nu bij bosjes voor lijken te vallen (dit voelt niet oké en dat bewijst dat de mensen die dit doen slecht zijn).

(c) Inaya photography



Waar we ook onvoldoende bij stilstaan, is dat beleid altijd in grote mate de tijdsgeest weerspiegelt. Ik geloof geen seconde dat iedereen die nu staat te toeteren dat alle maatregelen overbodig zijn het de overheid zou vergeven als er plots een enorme sterftegolf kwam omdat de ziekenhuizen werkelijk instortten onder de toeloop aan patiënten. Want hoe hard we ook roepen dat we onze vrijheden niet ingeperkt willen zien (wat ik begrijp en tot op zekere hoogte ook bijtreed), tegelijk willen we eigenlijk wel nog allemaal een plaatsje in het ziekenhuis voor onszelf en onze naasten, mocht dat nodig blijken. Dat die twee op dit moment gewoon niet allebei kunnen, lijkt nogal wat mensen te ontgaan.

De oorzaken daarvan zijn ook alweer complex en hebben niet alleen met de pandemie te maken, maar ook met hoe we ons als samenleving georganiseerd hebben en hoe we al een halve eeuw tegen gezondheid en dood aankijken. Daar krijgen we nu de rekening voor gepresenteerd. Daarover schreef ik al uitgebreid in eerdere blogs. Op dit moment zitten we tot over onze nek in een puinhoop die we grotendeels zelf hebben helpen ontstaan en kunnen we eigenlijk alleen maar slechte (want drastische) keuzes maken die altijd slecht zullen vallen bij een deel van de bevolking. Het zou ons sieren dat te willen inzien, in plaats van ons te verschansen in kampen en de ander te verwijten dat hij ‘het licht’ niet ziet.

Daarnaast is er ook dit: hoe verleidelijk het ook is, mensen die vallen voor complottheorieën en haatgedachten wegzetten als randdebielen of criminelen lost ook niets op. De boodschappen die ze de wereld in sturen zijn eenzijdig, gestoeld op absurde argumenten en niet zelden verpakt in onaanvaardbare bewoordingen. Daarom schuiven we hen snel in hun geheel terzijde, en daarmee ook hun onderliggende en vaak wél gerechtvaardigde gevoelens van onbehagen, onveiligheid, verdriet, bezorgdheid en angst.

(c) Inaya photography



Daarmee wil ik niet beweren dat we aan tafel kunnen zitten met een aanhanger van de diepst fantasmagorische complottheorie en rustig en met wederzijds respect van gedachten kunnen wisselen. Vaak laten precies zij dat zelf niet toe. Wie helemaal opgeslokt zit in een complottheorie of waanbeeld, verdedigt dat met een emotionele verbetenheid die geen nuancering, grijstinten of compromissen meer toelaat. De enige vorm van gesprek is er dan een waarin jij hen gelijk geeft. En wie zo vast zit in zijn eigen denkbeelden dat hij bereid is tot verbaal of fysiek geweld, overschrijdt een grens.

Heel eerlijk: ik weet niet of we tot een zinvolle dialoog kunnen komen. En niet alleen met mensen die afglijden naar samenzweving of racisme is dat heikel. Uiterst materialistische en rationeel gerichte managers en wetenschappers kunnen even oogklepperig en frustrerend zijn om mee in discussie te gaan (met het verschil dat zij respectvoller manieren hoog houden).

Toch wil ik naar de wereld blijven toegaan vanuit de basishouding van verbinding. Ik wil blijven pleiten voor het complexe beeld, het moeilijke gesprek, de ongemakkelijke combinatie van meningen die we onderschrijven en feiten die we misschien minder graag horen.
Ik wil een bonte verzameling van meningen en inzichten kunnen blijven ontwikkelen, in een eindeloos scala aan nuances, zonder dat die gereduceerd worden tot een partijkaart voor The Light dan wel The Dark Side. Want als ik mijn persoonlijke overtuigingen en denkkaders op een rijtje zet, dan is de uitkomst per definitie veelkleurig, met elementen die uit verschillende ‘kampen’ komen.

Ik wil ze allemaal mee in een genuanceerd debat kunnen steken zonder voor de voeten geworpen te krijgen dat ze ‘verbrand’ zijn door hoe of door wie ze op andere fora aangewend worden. Ik wil kunnen blijven zeggen en schrijven wat ik vanuit oprechte bekommernis met de individuele mens en onze hele samenleving denk en voel, en van daaruit in dialoog gaan met anderen. Dat is wat ik al het hele afgelopen jaar voorzichtig, respectvol maar onomwonden heb gedaan. En ik ben van ganser harte van plan dat te blijven doen. Het vraagt soms behoorlijk wat moed. Maar dit soort van eerlijkheid en streven naar respectvolle verbondenheid lijkt mij de enige manier waarop we met voldoende vaste grond onder onze voeten uit deze crisis kunnen raken.

(c) Inaya photography

4 gedachtes over “Dus de overheid manipuleert… En dan?

  1. Net als je vorige blog weer heel raak en genuanceerd geschreven. Dat vorige blog had ik even geen woorden voor 😉 , maar heb het wel breed gedeeld (evenals manlief in zíjn kringen), als een prachtig voorbeeld van hoe er ook gedacht, geschreven, gesproken kan worden in deze tijd. ‘Die dubbelheid kunnen blijven omarmen’ – ja, dat is iets waar ik ook mee worstel, maar jou lezende is het dan eigenlijk heel logisch. Moeilijk, maar: eerlijk. Ik ben zo blij dat ik jou hier ooit ‘(aan)getroffen’ heb, en dat jij mij elke keer zo ‘raakt’ ❤

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s