Het doel of de weg?

Dialoog tijdens een doorsnee C**-werkdag:
‘Schat, het eten staat op tafel.’
Echtgenoot: ‘Ik kom. Nog even dit afwerken.’
Ik pak alvast de eerste snee brood. ‘Even’ duurt gegarandeerd een boterham of twee. Of nog wat langer. Want het doel is in zicht en de klus moet af.

Ik weet al jaren dat als mijn echtgenoot oprecht denkt nog een kwartiertje nodig te hebben ik daar best een half uur van maak, met liefst nog wat blessuretijd erbij. Als ook die niet volstaat, begin ik met eten.

Vroeger wond ik me daarover op. Maar twee decennia samenleven leert je iemand heel goed kennen. Ik weet dus dat hij denkt in functie van een doel (of nog liever: een resultaat) en dan ontwikkelt hij een milde vorm van tunnelzicht. Die gaat niet zelden gepaard met een totaal gebrek aan tijdsinschatting.

Zelf zit ik anders in elkaar. Ik kan ook wel een doel in mijn hoofd hebben dat ik graag wil bereiken, een beetje zoals je een bergtop of een mooi uitkijkpunt nodig hebt om aan de wandeling te beginnen, maar ik ben onderweg vooral bezig met genieten van de weg zelf. Misschien is dat waarom ik die dan ook makkelijker kan onderbreken als iets anders – zoals lunch – tijdelijk mijn aandacht vraagt.

Wat is er eigenlijk het belangrijkst, het doel of de weg erheen?

Gavarnie (c) Inaya photography



De vraag stellen is niet ze beantwoorden, maar wel de vinger leggen op twee heel andere benaderingen die elkaar wel eens voor de voeten lopen. Kun je nog genieten van het moment als je gefocust bent op een doel aan de horizon? Kun je nog doorbijten wanneer het zwaar wordt, als elke stap van de weg zinvol moet zijn?

Zoals zo vaak ligt de waarheid in het midden. Of beter: in een combinatie van beide, want het midden betekent eigenlijk niks. De kunst zit hem in de troeven van elke benadering naar waarde schatten en daarnaast ook de valkuilen herkennen.

Laat ik maar beginnen met een bekentenis: als de weg na verloop van tijd blijkt tegen te vallen, laat ik de top nogal eens schieten. Die is me geen uren/dagen/weken van afzien waard. Met afzien bedoel ik: tegen mijn eigen gevoel en beter weten in blijven doorgaan voor iets wat ik me heb voorgenomen, uit ambitie, uit rationele overwegingen of uit een gevoel van verplichting (aan mezelf of iemand anders).

Maar eigenlijk is er met al die beweegredenen ook wel iets mis. Als mijn hart en ziel vervuld zijn van iets, dan huppel ik bij wijze van spreken de berg op. Dan vóél ik de obstakels niet eens – of ervaar ik ze toch niet als obstakels. Maar als ik niet kan genieten van de weg, of niet tot in het merg van mijn botten doordrongen ben van de zinvolheid ervan, dan kan een spectaculair uitzicht op grote hoogte de lijdensweg doorgaans ook niet – voldoende – goedmaken. De top is voor mij de kers op de taart: als de rest van het baksel je niet aanstaat, is de kers niet voldoende om er iets lekkers van te maken.

Gavarnie (c) Inaya photography



Voor mijn man is dat heel anders. Hij is veel minder bezig met hoe aangenaam de weg is. Wat hem voortdrijft, is het resultaat dat hij voor ogen heeft en als dat bereikt is, wordt (bijna) alles wat eraan vooraf ging vanzelf de moeite waard. Het doel niet halen valt hem dan weer heel zwaar.

En ja, soms ís het ook gewoon heel erg belangrijk om een doel te bereiken met een bepaald resultaat, groot of klein, persoonlijk of universeel. Een heleboel omwentelingen in de geschiedenis van de mensheid zouden nooit verwezenlijkt zijn als er niet iemand (of een groep mensen) hartstochtelijk had gestreefd naar een of ander, vaak onmogelijk geacht doel. Zelf vuur maken. Woorden opschrijven. Paarden temmen. De baan van de sterren leren berekenen. De Atlantische Oceaan oversteken.

Maar de keerzijde is diepe neerslachtigheid als het niet lukt. En vaak hangt het ook niet alleen van jezelf af of je een resultaat al dan niet gehaald wordt. Om nu maar een gigantische open deur in te trappen: klimaatverandering is een van de meest voorkomende topics aan onze gezinsontbijttafel. Maar al vlieg je zelf nooit meer, fiets je nog zoveel kilometers in plaats van de auto te nemen en koop je nog zoveel lokaal, dat probleem is van een omvang die je niet op je eentje kunt oplossen.

In zo’n geval brengt aandacht voor de weg zelf soelaas. Als bijna elke stap van het pad deugddoend of voedzaam is en bijdraagt tot iets groters en zinvols, dan mag het leven krimpen tot het hier en nu. En dat is het bijzondere: in dat hier en nu kunnen we meer bereiken dan we beseffen, soms zelfs méér dan als we gefocust zijn op een doel, en wel precies omdat we gestopt zijn met focussen. Zonder het tunnelzicht dat een resultaatsgedreven benadering met zich meebrengt, is het ‘nu’ is een magische ruimte waarvan de wanden uitzetten zo ver als wij dat durven toelaten.

Gavarnie (c) Inaya photography



Ik zag laatst nog een heel helder voorbeeld van het tegendeel.

Mijn zoon van elf is dol op zijn nichtje van bijna twee jaar oud. Omwille van C** zagen we de tweeling van mijn zus maandenlang niet. Ons gezin was een hele tijd uit hun blikveld verdwenen. Vervolgens beperkten onze contacten zich doorgaans tot wandelingen. Met de oprechtheid van het kind dat hij nog altijd is, begrijpt mijn zoon er niets van: zijn gevoel is niet veranderd, maar het baby’tje dat er vorig jaar in volle overgave van genoot dat hij haar op schoot nam en de fles gaf, wil hem nu plots geen handje geven en loopt van hem weg als hij aandringt.

Het is een lastige les om te leren: zolang mijn zoon focust op wat hij beschouwt als het doel (haar liefde winnen), zal hij vanuit zijn behoefte aan resultaat té hard van stapel lopen, te opdringerig zijn en precies daardoor van zijn nichtje nog meer afwerende reacties oogsten.

Daar zit volgens mij vaak een dieperliggende essentie: het resultaat is geen doel, het is de projectie van een behoefte. Mijn zoon wil zijn verbondenheid met zijn nichtje hersteld zien, mijn echtgenoot wil zijn verbondenheid met een gezonde planeet veilig gesteld weten. Zelfs de meest hardleerse bergbeklimmer die streeft naar de top doet dat uit diepe behoeften die hem drijven. Hij geeft ze soms namen, hij plakt er cijfers en records op of classificeert ze onder de kick van het gevaar, maar ook dat zijn in wezen allemaal vormen van diepere behoeften.

Gavarnie (c) Inaya photography



Persoonlijk voel ik me gelukkiger als mijn behoeften vervuld kunnen worden door het pad zelf. Ik aanvaard de lokroep van de top als een goede reden om op tocht te vertrekken – die hebben we vaak echt wel nodig – maar ik verwacht niet dat daar geraken mijn behoeften zal bevredigen. Dat doet de tocht zelf, stap voor stap.
In mijn scenario is de top een magische bonus, het moment waarop alle ervaringen, inzichten en inspanningen die eraan vooraf gingen mogen samenkomen in iets kortstondigs en bijzonders. De kers.

Natuurlijk is ook de vervulling van behoeften tijdens het lopen van een pad een vorm van projectie. Maar het is een geleidelijker vorm, die meer zijwegen en flexibiliteit toestaat. Op een tocht kan immers van alles gebeuren, en als volwaardig onderdeel van de reis is elke onverwachte gebeurtenis waardevol. Dat is een manier van leven die mij ligt.
De top daarentegen is één enkel punt van focus met een binaire uitkomst. Het vraagt verregaande ambitie en concentratie en verdraagt geen alternatief. Ik heb oprecht bewondering voor de mensen die elke dag weer gefocust en doelgedreven aan het werk gaan.

Wat zou het mooi zijn als we onze krachten en inzichten konden bundelen. Dat mag het volgende gespreksonderwerp zijn aan onze ontbijttafel, wat mij betreft.

Gavarnie (c) Inaya photography

4 gedachtes over “Het doel of de weg?

  1. Aaahhh… zalig, zo’n verbinding, hé… Ik probeer dat ook te cultiveren in mezelf. Je hebt me hier weer van alles aangereikt wat weer vanuit andere invalshoeken een licht werpt op mijn pad. Dat van die behoeften bijvoorbeeld, dat had ik daar nog nooit aan gekoppeld, en ’t ligt zó voor de hand… 😀 Dank je wel, alweer, Kirstin, voor het spreekbuis zijn van veler zielenroerselen! ❤

    Geliked door 2 people

      1. Laat dát nu juist een van de belangrijkste redenen zijn waarom ik zo graag schrijf – en ik denk, jij ook… 😉 Zalig om die dingen met elkaar te delen.
        Ik krijg nu opeens een idee… moeten we het misschien eens samen over hebben! (Eens over (beeld)bellen, desnoods, als we elkaar weer een hele tijd niet meer gaan zien.)

        Geliked door 1 persoon

  2. Mag ik me bij Marieke aansluiten? Wat een mooie inzichten en onderwerpen ‘voor de ontbijttafel’ reik je ons hier weer aan. De onderliggende behoeften… ja, die blijven zo vaak onder- en daardoor niet-belicht. Een zijweggetje: ik ben me nu aan het verdiepen in geweldloze communicatie (Marshall Rosenberg) en daar zijn die onderliggende behoeften ook zo belangrijk om te begrijpen, en van daaruit te handelen. Voor jezelf, maar ook naar de ander toe. Voor mij is de weg altijd al belangrijker geweest dan het doel, mijn man was – zeker in de tijd van zijn vorige baan – super resultaatgericht. Dat is sinds hij dat werk niet meer doet heel snel veranderd: hij kan nu allebei, en zoals jij ook schrijft: dat is ook nodig.
    Fijn blog weer Kirstin!

    Geliked door 2 people

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s