“Ze denken alleen maar aan zichzelf”

Ik lees het de laatste tijd steeds vaker. Over jongeren die elkaar in het geniep ontmoeten. Over shoppers in al te drukke winkelstraten. Over families die na een lang eenzaam najaar één avond samen willen vieren. Over mensen die afspreken met wat volgens de regels één persoon teveel is. Over mensen die bang zijn voor vaccins. Over zelfstandigen die hun levenswerk in rook zien opgaan en hun zaak weer willen openen. Over mensen die een knuffel nodig hebben.

Die uitspraak maakt mij heel kregelig.

(c) Inaya photography




We zijn al een halve eeuw bezig het weefsel af te breken waarop solidariteit gedijt. Het idee dat er – om het met Iron Lady Thatcher te zeggen – niet zoiets als de samenleving bestaat, heeft dieper greep gekregen op onze geest dan we zelf willen beseffen. Economische groei primeert in elke vorm van denken en beslissen, winst moet er gemaakt worden en het is ieder voor zich. Als je faalt, is dat je eigen schuld, je moest maar beter je best doen, harder werken, gezonder leven en de samenleving hoort daar niet voor op te draaien.

Ik vind dat een verfoeilijke filosofie en zal ze nooit verdedigen. Maar het is wel heel ironisch dat we nu plots van iedereen het omgekeerde verwachten. Was solidariteit al die tijd eigenlijk toch wel een goed idee? Waarom waren we die dan stelselmatig aan het doodknijpen?

Een van de redenen waarom solidair en altruïstisch zijn ons nu zo zwaar valt, is omdat ons politiek-economisch denkkader al decennialang alles waarop die waarden gedijen heeft uitgehold, weg bespaard en belachelijk of onmogelijk gemaakt. In een ratrace met een alsmaar moordender tempo op weg naar alsmaar hogere targets staan gevoeligheid, mildheid en kwetsbaarheid (en begrip daarvoor) op de lijst met onwenselijk gedrag. Soms worden ze al omschreven in termen van pathologie. Wie niet sterk genoeg is, moet aan zichzelf werken, medicatie slikken, beter zijn best doen. De onhaalbaarheid van de heersende norm daarentegen wordt nauwelijks in vraag gesteld.

In een dergelijk spartaans landschap worden altruïsme en solidariteit niet alleen een contradictio in terminis maar ook een krachtmeting met onszelf: alleen wie (financieel, emotioneel, psychologisch…) heel robuust aan de start komt houdt dat vol.

En toen moest C** nog komen.

(c) Inaya photography



Als je het gevoel hebt dat je moet kiezen tussen je eigen leven of dat van een ander, moet de motivatie al heel krachtig zijn om de altruïstische keuze te maken. Ouders doen dat voor hun kinderen. Geliefden doen dat voor elkaar. Mensen die met hart en ziel strijden voor wat zij als een hoger doel beschouwen (het vaderland, een ideaal, een geloof, mensenrechten, noem maar op…) kunnen dat ook. Maar een uitgeputte, angstige en tegen elkaar opgezette bevolking die als enige zingeving in het leven consumeren kreeg aangepraat, wat voor hoger doel zou hen in tijden van crisis nog moeten motiveren?

Angst kan werken, inderdaad, voor een tijdje. Maar angst op langere termijn heeft bijwerkingen: ze verteert (enter depressie en suïcide) en ze stompt af (enter onverschilligheid). Angst is geen zingeving.

Een fundamentele bijwerking van de materialistische samenleving waarin we ons pre-C** probeerden staande te houden, was dat enorm veel mensen op een diep, persoonlijk niveau alle voeling kwijt waren met zichzelf en hun basisbehoeften. Dat materialisme is tot op zekere hoogte trouwens ook medisch. We verwarren stelselmatig ‘langer leven’ (meer levensjaren) met ‘goed leven’. We zijn doodsbang voor de dood. Ook daar zet C** nu een loep op.

Nog langer leven hoéft niet voor mij, als het op deze manier moet. Dat zeggen steeds meer bejaarde mensen, hoor ik van een lieve kennis uit het zorg- en palliatief netwerk. Ze kwijnen weg, ze geven op en doven uit. Als we beweren dat we hun leven willen beschermen, welk soort leven bedoelen we dan precies?

De grootouders die hun kleinkinderen missen, de families die moeten kiezen welke van hun geliefden ze wel of niet binnenlaten, de jongeren die kreunen onder een schrijnend tekort aan sociaal contact, iedereen die steeds dieper en wanhopiger afziet onder het gebrek aan verbondenheid en horizon, ze zitten zich echt niet allemaal zomaar een beetje aan te stellen. (Dat hoor je ook, dat ze zich aanstellen, doorgaans van dezelfde stemmen die zeggen: ‘ze denken alleen maar aan zichzelf’.)

Leven is meer dan biologisch overleven. Werkelijk leven heeft betekenis en zin. En wat we nodig hebben om betekenis aan ons bestaan te geven, is contact. Warmte. Verbondenheid. Spontaniteit. Goesting.

Als onze levens ons meer zingeving boden, meer verbondenheid en momenten van warmte en werkelijke betekenis, dan zouden we niet zo bang zijn om te sterven. Dan kwam de dood als een goede vriend die je naar huis brengt op het einde van het feest. Maar op dit moment heeft het leven voor velen in de materialistische westerse samenleving bitter weinig betekenis. En dus klampen we ons vast aan het dogma dat ‘elke dode er een te veel is’. Alsof nog meer lengte in levensjaren de leegte zou kunnen compenseren die we vanbinnen meedragen als een loden gewicht.

(c) Inaya photography



Sommigen van de mensen die nu foert zeggen tegen de regels doen dat weloverwogen. Niet omdat ze onverschillig zijn voor het lot van hun medemensen of de werkdruk van de zorgverleners in de ziekenhuizen en de woonzorgcentra. (Hoe durf je dat als beleidsmaker trouwens, denk ik, de dramatische omstandigheden van zorgverleners die al jaren aan de alarmbel trekken dat de werkdruk hen te veel wordt, dat ze dit niet meer bolwerken met nóg minder personeel, dat de zorg elke menselijkheid verliest en dat er iets moet veranderen nu aanslepen als argument om iedereen aan te zetten tot ‘solidariteit’. Daar moet je écht contextblind voor zijn. Of schaamteloos.)

Wie nu de C**-maatregelen de rug toe keert, doet dat vaak vanuit een aanvoelen dat wat er gevraagd wordt niet langer klopt. Dat alle voorafgaande inspanningen niet gezien en gewaardeerd worden. Dat we met een kluitje van meer van hetzelfde in het riet gestuurd worden: alle torenhoge eisen voor performantie blijven van kracht, maar alle levenskwaliteit wordt dichtgedraaid. En die levenskwaliteit, daar wás er al zo weinig van.

Daar waren we allemaal samen mee verantwoordelijk voor, natuurlijk wel. We hebben echt wel het Gouden Kalf aanbeden. Maar steeds meer mensen uiten nu – vaak heel schoorvoetend – het aanvoelen dat de chronische opofferingen niet langer opwegen tegen de mogelijke verliezen. Oók als die zich in onze eigen familie zouden afspelen. Is dat egoïstisch? Ik zou het niet durven zeggen. Als ik naar de vele noodkreten luister in mijn vrienden- en kennissenkring, de smeekbedes om dialoog en nuance lees in analoge en digitale publicaties, dan zou ik denken dat we ons voor het eerst in heel erg lang bewust aan het afvragen zijn wat we belangrijk vinden in dit leven.

Voor sommigen zal dat een last-minute kerstcadeautje uit de Action zijn, best mogelijk. Dat is van een tristesse die ons in de spiegel zou moeten laten kijken en waarover ik verder niet wil oordelen. Maar voor veel anderen gaat het over dingen als: naast het bed kunnen zitten van je moeder die sterft. De mensen die je in dit leven het liefst ziet kunnen vastpakken. Jongeren kunnen zien openbloeien met de veerkracht die we nodig hebben om de komende klimaatverandering het hoofd te bieden.

Het zou zomaar even kunnen dat we beginnen beseffen dat een zinvol leven niet draait om met z’n allen een jaar, of zelfs tien jaar, langer leven, maar om iets zinvols doen met de tijd die ons gegund is. Of de regels dat nu toestaan of niet.


(c) Inaya photography

16 gedachtes over ““Ze denken alleen maar aan zichzelf”

  1. Omdat ik je stellingname niet zo goed begrijp – ik heb mijn kop al gebroken over je opiniestuk – dus vraag ik nu maar beter na.
    Deze crisis legt veel fouten in onze samenleving bloot: falend beleid in het gezondheidswezen, overconsumptie, weinig mededogen, overwaardering van productieve of positief wetenschappelijke beroepen, enz. Daar hebben we, denk ik, dezelfde mening over. Maar begrijp ik het goed dat je het beroep dat de overheid op onze solidariteit doet hypocriet vindt? Ik zeg niet dat ik alles wat ze van ons vragen zo geweldig slim vind, maar wat stel jij dan voor? Ieder voor zich? Dat lijkt me zo in tegenstelling tot wat je beroert.

    Like

    1. Hallo Ingrid, dank je dat je het vraagt!

      Ik vind solidariteit die de mensen zelf tentoon spreiden absoluut niet hypocriet. Maar ik heb er wel moeite mee dat een overheid die met ons belastinggeld grote vervuilende industrieën op de been houdt – of eerder: hun aandeelhouders rijk maakt – en die stelselmatig knaagt aan het gezonde weefsel van de samenleving dat woord nu in de mond durft nemen. Solidariteit als concept komt beleidsmakers alleen goed uit als wij ervoor betalen uit eigen zak, niet zij. Als zij moeten kiezen, kiezen ze voor nog meer vrije markt en neoliberalisme. Dat vind ik inderdaad hypocriet.

      En wat stel ik dan voor… Het is heel moeilijk om concrete voorstellen te doen, elk voorstel zou eigenlijk maatwerk moeten zijn, per locatie, per beroeps- of leeftijdsgroep, per persoon zelfs. Daar durf ik niet aan beginnen, en het is ook mijn sterk punt niet. Wat mij altijd bezighoudt, zijn onze onderliggende drijfveren, want die bepalen op een onbewust niveau wat we ‘goed’ en ‘verkeerd’ vinden. En daar hebben we enorme blinde vlekken. Eerder dan manke concrete oplossingen aan te reiken, wil ik wijzen op die psychologische processen, in de hoop dat ze daardoor zichtbaarder worden en dat anderen er gebruik van kunnen maken om met betere praktische ideeën komen.

      Het zal je misschien verbazen, maar vanuit een medisch-virologisch standpunt vind ik de maatregelen bijvoorbeeld perfect steek houden. Alleen heb ik moeite met dat medisch-virologisch standpunt omdat het vertrekt vanuit een onderliggend doel waarmee ik het fundamenteel oneens ben, namelijk dat iedereen van ons in elke omstandigheid, zo lang mogelijk moet blijven leven. Dat ziekte en dood altijd een vijand zijn, tegen elke prijs. We vinden dat collectief zo vanzelfsprekend dat maar heel weinigen van ons op het idee komen om dát in vraag te stellen.

      Het is een weinig vanzelfsprekend standpunt, dat besef ik heel goed. En het is stof voor een blog die binnenkort nog komt.

      Geliked door 3 people

    2. Misschien is het beter om eens te stoppen v met te spreken over ze en eens te beginnen met ik. Hier creer je weer informatie die overkomt als advocaat en de rechter. Begint met manupalitieve marketing en negatieve beinvloeding. Iedereen heeft zijn overtuigingen zelfs die wat nu zijn gaan skiien en als er geen objectieve en pragmatisch advies en informatie is krijgen we wat er gecreeerd wordt. Moesten mijn ouders nu nog leven en in een rusthuis zitten nam ik die direct thuis binnen. De optie van bewust te worden en de dood als een stuk van het leven te beschouwen en angsten als eigen creatie te aanzien zou de wereld er anders uitzien. Begin daar maar over te informeren Mvg Patrick

      Geliked door 1 persoon

      1. Hallo Patrick, je hebt overschot van gelijk dat we allemaal op onze eigen manier ons steentje kunnen bijdragen. En dat doen wij hier bij ons thuis ook. Mijn (schoon)ouders wonen op dit moment nog allemaal zelfstandig, maar dat is het eerste wat ik tegen mijn man zei: als ik nu familie in een rusthuis had, die namen we bij ons in huis!
        Tegelijk is het wel zo dat we niet alles kunnen oplossen door alleen maar voor onze eigen deur te vegen. De meeste beslissingen worden op een veel breder niveau genomen – nationaal – Europees – mondiaal. Daar kunnen we in ons eentje weinig aan veranderen (behalve door elk voor onszelf al het nodige te beginnen doen), maar je er bewust van zijn dat er grotere en diepere belangen spelen, is absoluut nodig.
        Bewustwording is zo’n beetje mijn handelsmerk – alles wat ik schrijf, probeert daarnaar toe te werken. En de dood IS een stuk van het leven, dat is een diepe overtuiging die je in bijna elke van mijn blogs hierover zult terugvinden en die ik binnenkort nóg wat duidelijker en sterker hoop te verwoorden. En absoluut, onze angsten zijn voor een groot deel onze eigen creatie. Ook daar komt bewustzijn bij kijken: als je niet beseft dat je bang bent, besef je ook niet dat je vanuit die angst beslissingen neemt. Er is heel veel wat we als mensen dringend zouden moeten beginnen leren… Ik probeer op mijn manier een steentje bij te dragen.
        Beste groet!

        Geliked door 1 persoon

  2. Wauw! Ik kan me helemaal vinden in wat je schrijft. Dat voelen dat er iets niet klopt is er bij mij al vanaf het begin van deze crisis, waardoor je op zoek gaat naar meer informatie. Wat dan ook weer voor meer chaos zorgt door alle tegenstrijdige dingen die je tegenkomt. Maar ook daarin is het voelen wat klopt voor mij.
    Ik heb het persoonlijk heel lastig om zoveel mensen te zien afzien door de maatregelen, om zoveel mensen veroordeelt te zien omdat ze het niet kunnen volhouden, omdat ze eronder door gaan. Steeds meer weer worden ze als klagers en zagers weggezet en C*** voor zichzelf of een familielid toegewenst. Waar is de empathie gebleven, waar is het begrip voor de medemens gebleven? Ik heb er al menig traan over gelaten uit medeleven voor die slachtoffers van C***

    Geliked door 1 persoon

    1. Nele, dankjewel!
      Het is een bijzonder netelig debat met heel veel onbewust en in de diepte meespelende factoren. Oordelen over anderen zonder mildheid of kennis van zaken is nooit een goed idee, maar een verdedigingsstrategie zo oud als de mensheid. Zorg goed voor jezelf, op die manier kun je het meeste betekenen…

      Geliked door 1 persoon

  3. Dank je wel weer voor deze uiteenzettingen Kirstin! Ik volg je helemaal. Het beeld komt bij mij boven van een plaatje dat ik onlangs voorbij zag komen, van een oud, rimpelig mensje onderuit hangend in een rolstoel in een verpleeghuis. Daarbij de tekst: ‘we leven niet langer, we sterven langer’… dat raakte. Ik hoop met jou dat deze crisis inderdaad bij velen van ons de vragen oproept die jij hier stelt: wat doet er nu werkelijk toe in mijn leven? En ook dat het besef ontstaat dat wij deel zijn van een geheel, dat we ons ego kunnen overstijgen…

    Geliked door 1 persoon

    1. Lieve Anuscka, bij die vragen (en de antwoorden erop) horen ook een aantal ongemakkelijke waarheden. Sterfelijkheid, en het feit dat het leven wel eens veel sneller voorbij zou kunnen zijn dan we dachten, is er een van. Maar inderdaad, precies op dat punt hebben we nood aan het overstijgen van ons kleine ego. Ik ben op dit moment het ongelooflijk fascinerende boek van Merlin Sheldrake aan het lezen – Entangles Lives – over zwammen en schimmels en hoe werkelijk álles met elkaar verbonden is op manieren die we niet voor mogelijk hielden. Je vindt het ook vertaald als Verweven Leven. De moeite waard als mind-blowing ego-reductietrip. 😉

      Geliked door 2 people

      1. Je maakt me zeer nieuwsgierig Kirstin… ook eerder al naar het boek van Bill Plotkin (je weet vast wel dat er in januari een nieuw boek van hem uit komt?) Verweven Leven komt erbij op mijn lijstje ‘nog te lezen’… En ja, zonder ongemakkelijke waarheden kom je nooit tot de kern, of de bodem. Velen schrikken daar voor terug, zich niet beseffend dat ze dan zachte heelmeesters voor zichzelf zijn… Dank je voor ook deze, nieuwe, inspiratie! 🙏 ❤️

        Geliked door 1 persoon

      2. Ik ben Plotkins boek in voorpublicatie aan het lezen… 🙂 Ik had me aangemeld via de nieuwsbrief en kreeg exclusief de pdf doorgestuurd. Ik zit nog niet ver genoeg voor een onderbouwd oordeel – maar hij blijft alvast heel trouw aan waar hij al zijn hele leven mee bezig is.

        Geliked door 1 persoon

  4. Eigen schuld, dikke bult?

    We hadden hier al lang iets kunnen aan doen door het slappe politiek beleid van de verdedigers van onze sociale rechten te gaan eisen via betogingen e.d. in plaats van als klagende idioten voor de verkeerde partijen te gaan stemmen die de economie of het vaderland als hoogste gemeengoed zien, want die zijn er ook nog. Maar we zijn zo gewend aan alle luxe en diensten dat dat ons toch wel wat lastig lijkt te vallen om onze jaarlijkse ski- of vliegreis en iPhone van honderden euro’s te missen.
    Zoals altijd handig verdeeld en overheerst door de politieke en economische leiders (groei! groei! groei!!!!) die we hebben, zo zijn we bang om onze kruimels kwijt te raken die we bij elkaar geschraapt hebben via een eerlijke en ethische levenswandel.

    En heb je als oudje niet het recht om een behandeling te weigeren om nog enkele jaren verder weg te kwijnen? Al loert prestatiegeneeskunde misschien ook om de hoek in de plaats van laten leven, wat ook laten sterven betekent.

    Geliked door 1 persoon

    1. Ik kan je helemaal volgen. Soms word ik ook neerslachtig en denk: we hebben dit gewoon helemaal zelf verdiend. Maar bewustzijn is geen keuze, of toch niet in eerste instantie. Je moet het eerst aangeleerd of op zijn minst aangeboden krijgen (en het vervolgens wel willen aanvaarden). En als dat bewustzijn ons confronteert met het feit dat we het met minder luxe zouden moeten stellen, dan is selectieve blindheid inderdaad maar al te vaak de reflex.
      We gaan er vrees ik de gevolgen op elk vlak nog van zien.

      Prestatiegeneeskunde zit diep verweven in onze samenleving, zowel in de geest van arts, patiënt als familie. Het is op dit moment bijna een gevecht om te zeggen: ik hoef geen behandeling, laat mij maar vertrekken. (Iets waar ik in een latere blog op terug hoop te komen.)

      Geliked door 2 people

      1. Jah, het is aan de wetgever om iets aan de prestatiegeneeskunde te doen. Ik heb 4 jaar in een ziekenhuis gewerkt en daar hadden de meeste specialisten na hun consulten in het ziekenhuis zelf nog een privépraktrijk. Dat is hun goed recht en legaal maar toch weet ik niet of het uit maatschappelijke noodzaak was of uit financiële redenen, al hadden de meeste wel een riant leven wanneer ze vrij waren. Niet dat ik er jaloers op ben, best wel wat verantwoordelijkheid en stress.
        Evenmin weet ik wat de orde der geneesheren over zo’n zaken vind…

        We gaan moeten leren tevreden zijn met minder en consumeren niet meer als een vrijetijdsbesteding maar eerder als noodzaak te zien. Maar dan reken je buiten de marketing, aandeelhouders en lobby die het juist omgekeerd willen. En ons verstand wat meer gebruiken. 😉

        Like

  5. Heel interessante ideeën en gedachtenwisseling. Ik volg jullie en denk in dezelfde lijn. Niettegenstaande ik al wat ouder ben blijf ik denken: een leven dat kwalitatief is is de moeite maar niet nodeloos verlengen via allerlei ingrepen en medicijnen om onbewust weg te kwijnen.

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s