Waar we voor leven

Een pleidooi voor organische, artistieke ongehoorzaamheid

Als we geen ego hadden, zouden we als mensen onze plaats in het grote web van leven innemen zonder daar bij stil te staan, net zoals alle andere wezens op aarde. We zouden onze diepere bedoeling leven, in plaats van ons vertwijfeld af te vragen wat ze is – en vaak vruchteloos te blijven zoeken bij gebrek aan kompas.

(Bovenstaande gedachte komt niet van mij, maar van Bill Plotkin. Ik zal die man en zijn werk blijven aanprijzen zolang ik leef, geloof ik. Of op zijn minst tot het eindelijk vertaald geraakt. 😉 )

Wij mensen vinden onszelf superieur aan de rest van de natuur. Dat komt door een heel specifieke vorm van hersenactiviteit die leidt tot een verregaand zelfbewustzijn (ego). Het scherpt ons technisch vernuft aan. Het laat ons verhalen vertellen (ook religieuze). Het maakt dat wij kunnen denken in termen van verleden en toekomst, anders dan een plant of een dier die volledig in het ‘nu’ leven.



Maar die andere levensvormen (dieren en ja, ook planten – dat ook planten levende en intelligente organismen zijn, hoeft geen betoog meer; zie Simard, Kimmerer, Wholleben, Mancuso en Sheldrake, om maar een paar onderzoekers met fascinerende boeken te noemen die ons vastgeroeste idee over planten to-taal op zijn kop zetten), die andere levensvormen dus, waarop wij vanuit ons antropocentrisch standpunt al eeuwenlang neerkijken, slagen er wél in om samen tot een duurzame vorm van evenwicht te komen. Ze floreren in ecosystemen waarin geboorte en dood heersen, waarin variatie een zegen en een levenskracht is, waarin alles wat overdrijft vroeg of laat tot de orde geroepen wordt.

De mensheid heeft zich aan die natuurlijke orde onttrokken. Of dat geloven we toch. Op mijn somberste momenten zie ik ons mensen rondjes lopen op het aardoppervlak, mieren in de ban van die uitzonderlijke uitstulping in onze hersenen die de prefrontale cortex heet, die ons met al haar gedachten en vragen en bedenksels zo hard bezig houdt dat het op waanzin begint te lijken, losgesneden van de rest van de natuurlijke wereld.

Gelukkig ben ik niet altijd zo somber. Dan cultiveer ik de gedachte dat we hier een waardevolle tijd mogen doorbrengen en dat onze prefrontale cortex een troef kan zijn, als we er tenminste in slagen hem een beetje onder controle te krijgen. Want dat wil voor het moment niet bijster lukken.

Iedereen die al eens last gehad heeft van die nijdige kritische stem in je hoofd die je vertelt dat je niet goed genoeg bent, niet hard genoeg je best doet, dat alles toch wel weer zal mislopen, dat honderd-en-een andere miserabele scenario’s werkelijker zijn dan je eigen hier-en-nu, heeft al van nabij kennis gemaakt met een stukje van dat losgeslagen ego.

De manier waarop we onszelf in ons eigen hoofd kunnen lamleggen met gedachten van angst en veroordeling is bijna naadloos te transponeren naar een ruimer niveau, van bevolkingsgroepen, of naties, of zelfs de mensheid als geheel. Ik zie een misleide vorm van schaarstedenken aan het werk, en een zware vergissing van prioriteiten, in de onderliggende overtuigingen waarop heel veel van onze beleidsbeslissingen, niet alleen in dit rampzalige pandemiejaar, gebaseerd worden.



Net als een faalangstige ballerina of een opgefokte sporter zijn we tot nu toe blijven streven naar perfectie. In technologische verwezenlijkingen, in het bijeenschrapen van steeds meer welvaart, in het verlengen van de levensduur van elk individu, in ongebreidelde groei van sommige industriële ontwikkelingen. De kost daarvan is enorm, financieel zowel als ecologisch, en op een dieper niveau ook psychologisch en spiritueel. Zelfs als we het verzadigingspunt al lang bereikt hebben, heeft een deel van ons niet door dat het genoeg is. We geloven het niet. We zijn het gevoel met ons lichaam en het grotere geheel kwijt. We hebben een diepe, angstige leegte in onszelf, en we gaan dóór.

Net als de ballerina die zichzelf uithongert of de sportman die zichzelf vergiftigt met hormonen in de jacht op de illusie van succes, zijn we vergeten dat variatie en spontaniteit belangrijker zijn dan perfectie. Dat experimenteren, creëren, uiten en ontplooien belangrijker zijn dan rigide maximalisatie. Robuustheid ontstaat nooit uit een monocultuur die streeft naar absolute efficiëntie, wel uit diversiteit, uit kunnen en durven falen, uit goed genoeg zijn, aanmodderen en experimenteren.

Genoeg eten in de schuur om de winter door te komen is genoeg. Genoeg kleren om het warm te hebben is genoeg. Een huis dat voldoende comfortabel is om een warm gezin in groot te brengen, is genoeg. Een samenleving die op een duurzame manier in haar levensonderhoud kan voorzien, heeft genoeg. Een leven dat op een zinvolle manier tot een natuurlijk einde geleefd kan worden, is genoeg. Ook als we onze blik ruimer trekken, naar internet en technologie en bepaalde vormen van luxe, hebben we maar een fractie nodig van wat we nu produceren om voldaan te zijn.

De rest van de tijd en de ruimte in ons hoofd zou dan beschikbaar kunnen worden voor de dingen die het verschil maken tussen overleven en werkelijk leven. Verbondenheid. Schoonheid. Kunst. Diepgang. Verbeelding. Spiritualiteit. Dát zijn de dingen waarin onze prefrontale context ons werkelijk onderscheidt van veel andere levensvormen. Het zijn ook precies die kwaliteiten die ervoor zorgen dat we breder en beter kijken naar het bestaan en onze plaats daarin, dat we ons kunnen verwonderen en verbinden, ons innerlijk kunnen voeden en ons thuis weten in dit leven, en dat we de oogkleppen van mechanische maximalisatie kunnen afleggen als de angstige en destructieve idee-fixen die ze zijn.

(c) Kevin Bluer / Unsplash




Daarom kan ik alleen maar met diepe droefheid het hoofd schudden als ik hoor dat in het onderwijs de kunstvakken eraan moeten geloven, de diepere, voelende vakken. Dat alles in de samenleving steeds meer in het gareel van economische groei en technologie gedrongen wordt, van materiële en medische maximalisatie, zelfs ten tijde van een pandemie.

We zijn het verzadigingspunt al lang voorbij. We hebben niet door hoe bang we zijn, voor tekort, voor de dood, voor het leven zelf, en we blijven maar gaan voor wat die angst moet helpen verdoven. Maar je helpt een depressieve verslaafde niet met nog meer drugs. We hebben een bocht van 180° nodig. Een leven zonder schoonheid, verhalen, kunst en natuur is de naam leven niet waard. Daar zit ons medicijn, onze diepere zingeving. Nog meer blinde technologische en economische groei-om-de-groei wurgt onze diepere natuur en maakt van de mensheid een gezwel op een levende planeet. Dat wordt ons einde.

We weten dit. Of tenminste: genoeg mensen weten en voelen het. Niet wie op dit moment aan de knoppen zit en politiek en economisch de beslissingen neemt, blijkbaar. In die regionen heerst het maximaal winstdenken als opperste godsdienst. Maar dat wil niet zeggen dat we het hoeven te laten gebeuren. We zijn met velen, die tot diep in ons merg beseffen dat je van geld en macht alleen niet kunt leven, dat technologie ondanks al haar gepoch geen adembare lucht, geen leefbaar klimaat of biodiversiteit kan produceren. Dat je geen voldoening vindt in nog meer oppervlakkige luxe en dat een leven zonder diepere zin louter een leeg overleven wordt, hoe langgerekt ook in mensenjaren.

Het is tijd om te beseffen waar we echt voor willen leven. En waarvoor niet. En dan over te gaan tot een vorm van organisch verzet. Als onkruid, dat door de barsten van oud, verstard, verbrokkeld beton breekt.

We zullen wel zien wie het laatste woord heeft.


(c) James Wheeler / Unsplash

5 gedachtes over “Waar we voor leven

  1. Al een paar dagen heb ik dit blog openstaan, en lees ik het. Fragmentarisch. Dan weer van begin tot eind. En opnieuw. Jouw teksten zijn geen ‘fast food’, Kirstin. Ze zijn niet gemaakt om snel doorheen te scrollen en te liken. Ze moeten gezien, bekeken, geproefd, geroken, gekauwd en soms herkauwd worden voordat ik de essentie ervan kan ‘verteren’. Op het niveau van mijn prefrontale cortex. Op een heel ander niveau juicht er zoveel van herkenning in me. Roept er iets JA! En hoop ik met jou dat er steeds meer zullen komen die dit gaan inzien – dat het leven zoals het nu voor ons uitgerold wordt geen waarlijk leven is. Dat genoeg inderdaad genoeg is. Ik ga deze tekst bewaren, om te blijven herlezen en herleven. (En wat is je fotokeus weer treffend) Liefs uit het noorden ♥️ en ga zo door… 🙏

    Geliked door 2 people

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s