Dansen met de vlinder

Alleen een dwaas verwart een weerspiegeling
met de werkelijkheid

Gezien worden (of vermoeden dat je bekeken wordt) heeft een curieus effect op onze geest.

Zelfportret_028
(c) KV

Ik heb een Engelstalige blog die in grote mate parallel loopt met deze. Medium is een wereldwijd platform waarop ik mezelf een plaatsje gegraven heb en waar ik mijn Engels aanscherp. Vroeger schreef ik mijn blogs eerst in het Nederlands en vertaalde ik ze. Nu is het meestal omgekeerd, en met foto’s kan ik daar leukere dingen doen dan hier. Ook alle Zaailingen verschijnen daar (al schrijf ik die doorgaans eerst wel nog in het Nederlands). Maar wie eens een betere versie wil zien van Jurgen Walschots prachtige prent voor Waar de wind doorheen mag (Zaailing #8, doorscrollen tot helemaal onderaan) of van mijn foto’s van vrouwenmantel of vuile ramen, raad ik aan om daar ook eens te gaan kijken.

Minder dan een week geleden kreeg ik bericht dat ik op Medium bevorderd was tot Top Writer in de categorieën Art en Photography. Een opsteker voor mijn ego, zeker gezien de uitleg die erbij hoorde: ‘Medium lists the top 50 writers whose stories are most influential on that topic. These lists update daily and show writers who are publishing quality content about a specific topic on a regular basis’

Een duidelijk bijkomend effect van een promotie als deze is dat je zichtbaarder wordt. Op een paar dagen tijd verviervoudigden mijn volgers (ik vertrok weliswaar van een heel bescheiden aantal, maar toch).
Als er iets is wat een schrijver wil, dan is het dat haar liefdevol geslepen ambacht gelezen wordt. En als amateurfotograafje ben ik verdorie toch ook wel erg blij.

Maar.

Het geeft een vreemd gevoel dat er van die groep mensen nogal wat anoniem zijn. Ze hebben wel een naam, maar verder is hun profiel leeg. Geen gezicht, geen geschreven of gedeelde verhalen. Het voelt een beetje als gevolgd worden door een schare geesten.

Nu heb ik altijd wel een boontje gehad voor geesten, dus ik heb hier geen probleem mee. Voorlopig.

Op dit moment laat deze hele historie me vooral stilstaan bij de nood die wij mensen hebben om bekeken te worden, en gezien.

Zelfportret_031 zw
(c) KV

Een jaar geleden ongeveer vertelde een dierbare vriendin over haar ervaring met geestesverruimende paddestoelen.

Ze beschreef hoe ze in de tuin zat, omringd door weelderige struiken en bloemen, en zin kreeg om te dansen. Dus deed ze dat. Er waren geen grenzen meer tussen haar en haar omgeving. Een vlinder landde op haar arm, en danste met haar mee.
Pas toen haar bewuste geest zich ermee ging bemoeien en inzoomde op de vlinder, schrok het beestje en vloog weg. De verbinding was verbroken omdat haar mentale dialoog die onderbrak.

Toen ze me over die ervaring vertelde, begreep ik voor het eerst, op een diep en intuïtief niveau, hoe onze bewuste menselijke geest tegelijk een zegen en een vloek is. Het is het werktuig waarmee we ons intellect kunnen ontwikkelen zoals geen enkel ander dier dat tot nu toe kon, maar tegelijk is het onze kooi.

We krijgen maar al te vaak aangeleerd – door onze ouders, leraren en religieuze leiders van allerhande tradities – dat we als mens op een of andere manier boven de natuur staan. De meest aangehaalde rechtvaardiging voor deze premisse is dat wij in staat zijn om onszelf bewust te observeren, en de rest van de schepping niet.

Maar mij bracht het verhaal van mijn vriendin over de vlinder vooral het haarscherpe inzicht dat onze bewuste geest ook precies datgene is wat ons afgescheiden houdt van de rest van de schepping. Alleen als we hem in slaap kunnen wiegen met doorgedreven meditatie, trance of geestesverruimende substanties lost hij even zijn greep op ons bewustzijn en ervaren we eindelijk de wereld zoals alle andere levensvormen dat doen: als één immens, intens web van wederzijdse verwevenheid.

De menselijke soort heeft beslist veel gewonnen toen onze frontale cortex zich is beginnen ontwikkelen. Maar er lijken toch ook een paar ernstige nadelen aan te zitten.

Zelfportret_012 zw
(c) KV

Bill Plotkin, dieptepsycholoog, gids van trektochten in de wildernis en schrijver van Soulcraft en Nature and the human soul, zegt er het volgende over (mijn vertaling):

‘Een noodzakelijk aspect van ons zelfbesef is een fragment van onze psyche (het ego, het bewuste zelf) waar deze vaardigheid om te weten dat we weten zich situeert. Voor we mensen waren, hadden we geen manier om onszelf te observeren en te weten wat, of wie, we observeerden. Later leek het alsof we mensen werden precies door een stukje van onszelf een eindje buiten onszelf te plaatsen, zodat het naar zichzelf kon kijken.’

Als ik dat lees, zie ik het beeld van een of andere levensvorm met een spiegel op een stok die uit zijn hersenpan steekt. Daarin kan hij zijn eigen spiegelbeeld zien, van op een armlengte afstand.
Die spiegel is het ego. En dat is er vast van overtuigd dat de weerspiegeling die het capteert alles is wat er te zien valt. Maar het heeft jammerlijk weinig kennis van wat er zich afspeelt aan de binnenkant van het beeld, of van enig breder of dieper bestaansniveau.

In de woorden van de Osho Zen Tarot (Wolken 10 — Wedergeboorte; een kaart die de evolutie van bewustzijn voorstelt, gebaseerd op Nietzsche’s triade van Kameel, Leeuw en Kind): ‘De kameel is slaperig, suf en zelfgenoegzaam. Hij leeft in een waanbeeld en denkt van zichzelf dat hij een bergtop is, maar in feite trekt hij zich zo veel aan van wat anderen van hem denken dat hij zelf nauwelijks energie heeft.’

rebirth_osho_zen_tarots
(c) Osho Zen Tarot

Arm ego, dat zichzelf zo hoog inschat… Alleen is het toch niet echt de bergtop die het denkt te zijn.

Plotkin nog een keer, in hetzelfde hoofdstuk van Nature and the human soul:

‘Als het ego niet bestond, zouden we ons geen vragen stellen over wat onze juiste plaats in de wereld is. We zouden die gewoon innemen. Het is het ego dat die vragen stelt. Zonder ego’s zouden we onze plaats instinctief innemen, zoals al het andere leven dat doet, en net zoals al het andere leven zouden we niet weten dat we weten wat onze plaats is. (…) Bewust zelfbesef lijkt met andere woorden de bron van onze grootste mislukkingen en ons grootste potentieel – onze cruciale crises en kansen.
(…) Het risico dat schuilt in de de vaardigheid om te weten dat je weet, is dat het je kwetsbaar maakt om verloren te lopen zoals geen ander wezen dat kan – niet in staat om je plek te vinden en daarom ook niet in staat om tot volle bloei te komen.’

Zelfportret_020
(c) KV

Dus wat gebeurt er als het ego er eindelijk achter komt dat het zichzelf al die tijd voor de gek aan het houden was?

We kunnen maar beter geen stenen werpen.
We houden onszelf allemaal maar al te graag en zo lang mogelijk voor de gek. Dat is niets om beschaamd over te zijn. Soms brengen we Narcissusgewijs zelfs ons hele leven zo door.

Maar hopelijk komt er toch een moment waarop we wakker worden.

Dan beseffen we dat het ego precies is wat Plotkin beweert: een facet van onze geest, een stukje van een groter geheel. Dat stukje toestaan om ons bestaan te controleren, is zoiets als je tienjarig kind vrije toegang geven tot je kredietkaart en de autosleutels. De ramp die dat inluidt, zowel op psychologisch als ecologisch vlak, voor de samenleving en de planeet, staat elke dag in onze kranten te lezen.

Er zijn veel diepere en wijzere aspecten van onszelf waaraan we het stuur en de familiefinanciën kunnen toevertrouwen. Maar dan moeten we wel eerst in contact komen met die wijzere facetten, die stukken van ons die weten hoe je kunt dansen met de vlinder, en hoe we ons opnieuw kunnen verbinden met de onschuldige maar machtige stuwkracht van de schepping zelf.
En het ego moet een stapje achteruit doen. Als het dat weigert, moeten we het dat leren. We zullen het nog steeds graag zien, en we zullen ervoor zorgen. Maar het is niet meer dan een spiegel, en een oppervlakkige op de koop toe.

Spiegelbeelden zijn mooi en ze kunnen ons allerlei dingen leren over onszelf.
Maar alleen een dwaas verwart een weerspiegeling met de werkelijkheid.

Zelfportret_040 zw ed1
(c) KV
Advertenties

One thought on “Dansen met de vlinder

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s