Het godje in het labyrint

Solstice_051 zw
(c) KV

Ik weet dat je gekwetst bent.
Wonden uit de kindertijd genezen zelden helemaal.

Het treft me als bijzonder oneerlijk, en nodeloos wreed. Datgene wat je overeind hield en misschien wel je leven gered heeft in die onveilige jaren, is nu je kooi.

Ik wou dat ik je op een of andere manier kon uitleggen dat de wereld niet zo vijandig is als je denkt. Ik ken zoveel voorbeelden die het tegendeel illustreren.
Ik wou dat je ze kon geloven.

Maar wie ben ik om te proberen je te overtuigen? Mijn littekens lijken in niets op de jouwe. Mijn kindertijd was niet perfect, maar in vergelijking met de jouwe was het een paradijs. Ik heb altijd mensen om me heen gehad die ik kon vertrouwen, bakens die voor mij op de uitkijk stonden, armen die me opvingen als ik viel. Ik heb mezelf nooit van de grond moeten schrapen, zoekend naar een reden om door te gaan.

Ik heb geleerd dat je mag vertrouwen, en mag liefhebben, en dat geen van beide wordt beschaamd. Dingen die ik beschouw als niet minder dan fundamentele rechten, maar waarvan ik weet dat ze voor veel mensen ronduit onbetaalbaar lijken.

De luxe van vertrouwen is jou niet gegund. In plaats daarvan heb je geleerd je te verbergen. En – in het uiterste geval, als je pijn dreigt te dagzomen – aan te vallen.

Solstice_030 zw ed cut 2
(c) KV

 

Maar ik ken toch ook wel iets van me verbergen, en van pijn.
Dus laat me je vertellen over het labyrint.

 


 

Je loopt in het schemerduister langs de kronkelende paden, en je kent de weg niet. De muren zijn hoog en je ziet niets voorbij de volgende hoek.
In je hand klem je de draad die je verbindt met de ingang. Het is je reddingslijn om de weg terug te vinden, en je houdt hem stevig vast.

Je bent bang. Want in het centrum van het labyrint, dat weet je, wacht een monster. Je wil er niet heen, maar je weet ook dat je geen keuze hebt.

Wanneer je bijna in het midden bent, staat de draad plots strak: je bent zo ver geraakt als hij kon. Als je wil doorgaan, zal je hem moeten loslaten.

Je bent bang.

Je laat hem los.

Het is tijd om het monster in de ogen te kijken.
Je rondt de laatste hoek.

Daar, in het centrum van het labyrint, waar je verwachtte het beest te vinden, zit een klein kind, een godje, op de grond. Het is helemaal alleen, en de tranen lopen over zijn wangen.

Als het jou ziet, steekt het zijn armpjes naar je uit, en vraagt:
“Waarom heb je mij zo lang alleen gelaten?”


 

Ik kan jouw kind niet troosten.
De enige die dat kan, ben jij zelf. Door naar zijn roep te luisteren, je armen te openen en het de knuffel te geven waar het al zo lang op wacht.

Jij bent nu de volwassene die het kan beschermen en voor hem kan zorgen, zoals de volwassenen in je eigen leven dat ooit hadden moeten doen maar om een of andere reden niet konden. Maar dat doet er nu niet meer toe. Jij bent er.

Ik kan jouw kind niet troosten.
Maar ik kan je wel meenemen doorheen het labyrint om hem te ontmoeten.

Ik beloof je dat er aan het einde van de tocht licht zal zijn.

Vertrouw je me?

 

Solstice_052 zw ed cut

 

 


 

Het verhaal van het godje in het labyrint werd me meer dan tien jaar geleden verteld door een vriendin, die het op haar beurt had van een zenmeester die ze kende. Ik weet niet wie die meester was, en ik heb geen idee van de oorsprong van dit verhaal. Mijn vriendin gebruikte indertijd het woord labyrint toen ze het verhaal vertelde. Hoewel dat technisch gezien niet klopt (wat in het verhaal beschreven wordt, is geen labyrint maar een doolhof), heb ik het woord hier toch weer gebruikt, omwille van de rijke connotaties die het oproept.
Advertenties

Openstaan voor verandering

Waarom verbale communicatie beangstigend is
en non-verbale communicatie eigenlijk een monoloog

Solstice_010 ed cut
(c) KV – Meerkoetjong met een dubbele kijk op de wereld

Het is zo simpel dat het haast een open deur intrapt.

Woorden spellen de dingen uit.

Dat is tegelijk prachtig en diep beangstigend.

Als je woorden gebruikt, in rechttoe-rechtaan verbale communicatie, dan ligt datgene wat je zegt naakt in de openbaarheid, en kan iedereen het horen en begrijpen. Dat is prachtig, in de zin dat het eerlijk is. Rauw en ongepolijst misschien, soms op het randje van grof, zoals een brok bergkristal ongepolijst kan zijn en er overal nog gruis en scherpe randen aan zitten. Maar het zal zich niet anders voordoen dan het is. Wat je ziet (of in dit geval, hoort), is wat er is.

(Ja, ik weet dat woorden ook ingezet kunnen worden om mensen te misleiden, maar dat aspect laat ik hier even terzijde om geen verwarring te stichten.)

In een eerdere blog vertelde ik hoe wij in ons gezin leerden dat je het over alles kon hebben, zolang je het maar op een respectvolle manier deed.
In de loop van mijn leven leerde ik dat dat niet altijd klopt. Heel veel mensen willen het niet over alles hebben. Integendeel, ze schrikken terug voor woorden.

Waarom?

Een van dingen die zo eng zijn aan eerlijk uitspreken wat er in jou omgaat, is dat je je woorden niet meer terug kunt nemen. Nu ja, eigenlijk kan je dat wel, als je je verontschuldigt of jezelf achteraf corrigeert, maar dat is niet hoe het op het moment zelf voelt. Eenmaal uitgesproken zeilen je woorden, al was het maar puur als geluidsgolven, de wereld in, en deinen voort doorheen het universum.

Dat beangstigt ons niet zomaar. Woorden zijn krachtig. Het is geen toeval dat in rituelen, toespraken of andere vormen van ceremonie de priester, leider of voorganger de Woorden uitspreekt. Het publiek krijgt ze niet op papier, wat hem nochtans de moeite zou besparen om de speech of preek te geven. En geen predikant die ooit zegt: de geloofsbelijdenis deze week is precies dezelfde als die van vorige week, jullie kennen ze wel, dus dit stuk kunnen we overslaan…
De woorden worden uitgesproken zodat iedereen ze kan horen. En terecht. Woorden hebben een magische kracht die wat verborgen was tot leven kan wekken. Als je het zegt, wordt het echt.

Dus als je je mond roert in een gesprek, worden de dingen die je zegt ook ‘echt’ voor de wereld. Doorheen de woorden heb je jezelf blootgelegd, en je kunt op geen enkele manier nog dekking zoeken en doen alsof dat niet zo is.

Geen wonder dat we er bang van zijn.

Solstice_007.JPG
(c) KV – Meerkoetfamilie, stijl struisvogel

Behalve zichtbaarheid en blootstelling riskeer je bovendien nóg iets als je spreekt: een antwoord.

Ik beken dat het me wat tijd kostte om dit te bevatten. Gelukkig kon mijn echtgenoot, herstellend non-verbaal, mij uitleggen hoe dat precies zit.

Veel non-verbale communicatie ontstaat uit het idee dat we anderen niet willen kwetsen. Misschien zeggen of doen ze iets waar we het niet mee eens zijn, en door hen daar niet openlijk voor ter verantwoording te roepen, zorgen we ervoor dat hun waardigheid intact blijft.
Omgekeerd werkt het ook zo: anderen zullen ons iets waarvan ze vinden dat wij in de fout gaan niet zomaar in ons gezicht gooien. Niemand wordt geconfronteerd, niemand wordt gekwetst. In theorie.

Het klinkt bijna alsof er helemaal niet gecommuniceerd wordt in non-verbale kringen — zo voelde het in begin alvast voor mij. Ondertussen weet ik dat er heel veel over en weer gaat onder de oppervlakte. Mensen sturen boodschappen, ook als die niet uitgesproken worden. Het grote verschil is dat non-verbale communicatie geen ruimte laat voor een antwoord.

Non-verbale communicatie is geen gesprek. Het is een boodschap die door één partij wordt uitgezonden met de duidelijke intentie om door de andere partij ontvangen te worden, en die moet er gevolg aan geven. Wie zich aan de ontvangende kant bevindt, heeft geen mogelijkheid om datgene wat hem ‘verteld’ wordt te weigeren — tenzij hij doet alsof hij de boodschap niet begrepen heeft. Je kunt niet zeggen: hé, ik begrijp dat je graag van mij zou willen dat ik nu dit of dat doe, maar ik voel me daar niet zo goed bij, dus kunnen we in plaats daarvan… Er is geen ruimte voor onderhandeling, eenvoudigweg omdat er geen ruimte is voor woorden, of een rechtstreeks benaderen van waar het over gaat.

Daarom is non-verbale communicatie in de praktijk een monoloog — of meerdere monologen, door verschillende mensen uitgestuurd naar elkaar. En de boodschappen van degene die het machtigst is in de relatie of die het hoogst troont op de hiërarchische ladder moeten gehoorzaamd worden. Anders riskeer je op een zijspoor te worden gezet. In stilte, alweer.

Natuurlijk staan gesprekspartners die zich op een verbale manier uitdrukken ook niet altijd op gelijke voet. Je chef heeft misschien maar een paar woorden nodig om duidelijk te maken wat hij van je verwacht. Maar gewoonlijk laat verbale communicatie wel ruimte om iets te weerleggen of te verduidelijken. Je mag vragen stellen, of uitleggen waarom iets voor jou niet helemaal oké voelt.

Niets daarvan in non-verbale communicatie: aan wat uitgestuurd wordt, moet voldaan worden door de ontvanger. Einde verhaal. Het geeft non-verbale omgangsvormen een bijzonder ondemocratisch karakter, en versterkt bovendien relaties waarin één partij een machtsverhouding heeft ten opzichte van een andere. Want het voordeel ligt altijd bij de sterkere (de ouder, chef of sociaal vaardiger partij). Een (extreme) verbale tegenhanger hiervan zou de militaire briefing kunnen zijn.

Solstice_019 ed.jpg
(c) KV – Aalscholver domineert de vijver

 

Om terug te komen op mijn punt: waarom deinzen we terug voor een antwoord?

Om precies dezelfde reden als de legercommandant er ook geen wil: als je iemand uitnodigt (of toestaat) om een antwoord te geven, is er geen enkele garantie dat hij het eens zal zijn met wat je gezegd heb. Hij kan net zo goed een totaal andere mening geven. Hij kan argumenteren dat je het fout hebt, en wie weet heeft hij nog gelijk ook.

Openstaan voor een antwoord is openstaan voor de mogelijkheid dat het gesprek je zienswijze in vraagt stelt en jou uiteindelijk verandert.

We houden er niet van in vraag gesteld te worden, laat staan veranderd.
Dus trekken we ons terug in de stilte, de monoloog, de vesting waarbinnen we ons veilig voelen en onze mening over onszelf en de wereld onverstoord blijft. We maken het gesprek monddood.

De natuurwetten leren ons dat al wat leeft maar één onderliggend principe kent: verandering. Constante evolutie. Wat niet meer verandert, verstart, versteent en sterft uiteindelijk.

Laten we maar eens wat meer met elkaar praten, zou ik zeggen.

IMG_5155 ed cut
(c) KV – Ekstergesprek

Onder het tapijt

De kracht van gesprekken met stekels

Is het mogelijk om te werken met wat er binnen in je leeft — angst, emoties, verlangens, oude gewoonten — als je nooit geleerd hebt om ze bewust te benoemen?

(c) KV

Het is een vraag waarop ik zit te kauwen als ik zie hoeveel mensen, in mijn ruimere familieomgeving en daarbuiten, worstelen om vat op zichzelf te krijgen, op hoe hun leven in elkaar zit en wat hun plek in de wereld is.

Wie mijn schrijfsels een beetje volgt, weet ondertussen wel dat ik datgene wat diep in ons fluistert en datgene wat rondwaart in de wereld om ons heen — eigenlijk alles, dus — benader met een houding van bewust begrijpen. Taal is mijn specifieke werktuig om wat ik observeer in een soort verhaal te gieten dat steek houdt voor mijzelf, en hopelijk ook voor anderen. Maar zelfs als ik geen schrijver was geworden, had ik nog de vruchten geplukt van mijn opvoeding.

In het gezin waar ik opgroeide, hechtten we veel waarde aan verbale communicatie. We waren waarschijnlijk nogal uitzonderlijk in dat opzicht. We leken alvast niet op families waar dingen diep gevoeld maar nooit uitgesproken werden. En zo waren er — en zijn er nog steeds — veel, geloof ik.

Onze keuken was de plek, en onze gezinsmaaltijden de gelegenheid, waar letterlijk alles op tafel kwam. Van gevoelige bekentenissen over emotionele analyses tot sekstips: we schrokken er niet voor terug of gingen er niet van blozen. Ik leerde al vroeg dat alles besproken kon worden, als je het maar op een respectvolle manier kon verwoorden. Ik leerde ook dat duelleren met woorden een manier was om je gevoelens naar buiten te laten komen, frustraties te ventileren, een mening te verduidelijken, en de dingen uit te klaren.

(c) KV

Als het uitdraait op een confrontatie kiezen veel (de meeste?) mensen gewoonlijk voor stilte. Stilte staat ons toe te doen alsof alles in orde is. Woorden lijken alleen conflict met zich mee te brengen, en verstoren de ‘rust’.
Maar een discussie was bij ons thuis nooit een conflict, laat staan een oorlog. Ja, soms kon zo’n gesprek wel eens prikken, maar het effect leek doorgaans meer op dat van ontsmetting op een wonde. Zo’n gesprek bracht zaken aan het licht die anders onder een of ander tapijt geveegd waren om de etteren en te rotten in het donker.

En uiteindelijk werd iedereen er beter van. We leerden dat je woorden niet hoefde te vrezen, dat ze machtig mooie bruggen konden bouwen tussen mensen, en dat ze een betrouwbaar cement waren voor gevoelens.

Natuurlijk verliep niet elk gesprek vlekkeloos, en soms werden er mensen gekwetst. Maar opgroeien in een nest waar je op alle mogelijke manieren aangemoedigd werd om op een verbale manier je plaats in te nemen, betekende ook dat een gesprek altijd opnieuw geopend kon worden.

Dus kijk ik met een ingewikkelde mengeling van medelijden, ongeloof en oprecht gebrek aan begrip naar de vele mensen om me heen die langzaam verdrinken in hun verdriet, stikken in hun frustraties en afglijden in een depressie zonder ooit echt te begrijpen wat er met hen aan de hand is of waar zich een uitweg bevindt.

(c) KV

Ik wil niet oordelen. Hier passen geen veroordelende vingers. Ik vraag me alleen oprecht af: kan je aan de slag gaan met een emotie die je van binnenuit opvreet (woede, bijvoorbeeld, of angst of verdriet) als je nooit geleerd hebt om die te benoemen, laat staan te uiten? Is er een manier om tot een vorm van begrip te komen voor jezelf en er constructief mee te werken in de wereld? Of zal het altijd dat ongrijpbare gevoel zijn dat je niet echt kunt duiden maar dat je onbewust aandrijft en je kanten op stuurt waar je eigenlijk nooit heen wilde?

Toen ik het erover had met mijn man, zei die: als iemand die depressief is nooit geleerd heeft om over zijn gevoelens te praten, dan help je hem niet door hem te vragen dat eerst te leren doen, voor hij zijn depressie aanpakt. Dat zou zoiets zijn als eerst een volslagen nieuwe taal machtig worden voor je een probleem aanpakt dat je nu al niet kunt overzien. Je moet andere, non-verbale manieren vinden om hem te bereiken.

Ik denk dat hij gelijk heeft — jammer genoeg. Maar dat wil niet zeggen dat we niet moeten proberen onze kinderen — of onszelf — te leren werken met de verbale aspecten van inzicht en communicatie. Anders lopen we maar op één been.

(c) KV

Ik vind dat ik dat mag zeggen, want ik heb dezelfde ervaring gehad, maar dan van de tegenovergestelde kant. Een neveneffect van onze zeer verbale opvoeding was dat we in ons gezin niet erg bedreven waren in de kunst van de non-verbale communicatie. Ons familiemotto ging ongeveer als volgt: “Als je het mij niet vertelt, hoe kan ik dat weten wat er scheelt?”

Onnodig te zeggen dat ik in loop van mijn leven tegen een paar weinig vergevingsgezinde muren ben geknald, aangezien nogal wat mensen doorgaans niet willen vertellen wat er scheelt, en ik niet bepaald had geleerd om hun subtiele, onuitgesproken signalen op te pikken. In sommige kringen leverde me dat de reputatie op oppervlakkig, lomp en grof te zijn.
Het ondermijnde mijn zelfvertrouwen. Als je vroeg of je een handje kon helpen in de keuken en het antwoord was ‘nee’, hoe werd je dan verondersteld te weten dat het eigenlijk ‘ja’ wilde zeggen? Ik begreep ook niet waarom de temperatuur in de kamer dan plots een paar graden leek te dalen. En niemand gaf uitleg.

Ik heb een lange weg afgelegd in het aanleren van non-verbale taal, en ik heb die les op de harde manier geleerd, maar ik ben er nu tot op zekere hoogte bedreven in. Ik word nooit zo vloeiend als iemand die het leerde als ‘moedertaal’, maar dat vind ik niet erg. Ik koester nog steeds verbale communicatie boven alle andere vormen, zeker in tijden van conflict. En ik geloof dat het op zijn minst zo heilzaam zou zijn voor een heel grote groep mensen om hun gevoelens onder woorden te leren brengen als het voor mij was om te leren dat niet te doen.

(c) KV

 

Niet je verjaardag

Kiki5 + papa 024 ed.jpg
Foto gemaakt door mijn vader – Arifat, Frankrijk

Hoezeer ik ook het belang van rituelen erken om het verstrijken van de tijd te duiden of de overgang van één bepaalde fase naar een andere te markeren, op vastgelegde data waarop we mensen in de bloemetjes moeten zetten heb ik het niet zo.

Neem verjaardagen. De helft van de tijd vergeet ik die, ook van familie en mensen die me heel dierbaar zijn. Of Moederdag  — ik heb de bedenkelijke reputatie mijn moeder over de jaren nogal wat hartzeer te hebben berokkend.

Het is niet dat ik niet graag zie. Dat doe ik wel, natuurlijk. Ik ben er gewoon niet zo goed in om mij aan een kalenderschema te houden als ik daar gestalte aan wil geven. Mijn muze was altijd al van het grillige soort, en ik verdenk haar ervan nu en dan ook met haar tengels tussen mijn agenda te zitten.

Maar het voordeel van zo’n systeemloos systeem is dat elke dag een goeie dag is om een feestje te bouwen.

Het is dus niet je verjaardag vandaag, maar ik heb zin om jou te vieren.

KalkenseMeersen_128
(c) KV

 

Omdat je uit mijn schoot kwam met een gulzige goesting in het leven.

Omdat je slim bent, gevoelig en boordevol vreugde.

Omdat je leert om je plaats in de wereld te vinden, en je dat doet met zowel je hart als je hoofd.

Omdat je je kunt opkrullen als een bolletje en bij mij komt schuilen, en dicht bij elkaar zijn een lichamelijke vorm van liefde is die geen woorden nodig heeft — en ik koester elk moment, omdat je zo snel groeit dat ik nooit weet of het niet de laatste keer is dat je je vol overgave in mijn armen gooit.

Kiki5 + papa 013 ed cut2
Foto genomen door mijn vader – Arifat, Frankrijk

Omdat je papa en ik onszelf moeten blijven heruitvinden om jou te helpen groeien.

Omdat je met elke hartslag, en elke glimlach, de wereld een klein beetje verder verlicht.

KalkenseMeersen_150.JPG
(c) KV

De voorzichtige schoonheid van verval

Maja Leie_077 zw ed cut
(c) KV

 

Alles in het universum is verbonden met alles, en het voornaamste structurerende principe is altijd hetzelfde: fractaal.

Maja Leie_100 zw ed.jpg
(c) KV

 

Dat is waarom golven lijken op haren lijken op grassen
lijken op rimpelingen.

Maja Leie_092 zw ed cut.jpg
(c) KV

 

De labyrinten van houtworm lijken op zonnen
lijken op vlinders lijken op venussen.

Maja Leie_089 zw ed cut
(c) KV

 

Die vernuftige patronen worden pas zichtbaar als de bast van de dode boom afpelt.

Maja Leie_080 zw ed.jpg
(c) KV

 

Ik kan het niet helpen: ik hou van de voorzichtige schoonheid van verval, de vluchtige structuur van vernietiging.

Het feit dat niets blijvend is, en alles zich uiteindelijk ontrolt tot iets anders, kan ook een soort van troost zijn.

Maja Leie_104 zw ed.jpg
(c) KV

Van op de kant

Zaailing #9

2017 06 09 Vanopdekant Titel & naam2017 06 09 Vanopdekant prent

2017 06 09 Vanopdekant Tekst 1

2017 06 09 Vanopdekant tekst 2

 


ZAAILINGEN is een samenwerking met tekenaar Jurgen Walschot.
Zaailingen zijn creatieve scheuten. Zij schrijft bij de beelden, hij tekent bij de tek
st.

De ontstaansgeschiedenis van deze toch wel uitzonderlijke Zaailing vind je hier.

 

Dansen met de vlinder

Alleen een dwaas verwart een weerspiegeling
met de werkelijkheid

Gezien worden (of vermoeden dat je bekeken wordt) heeft een curieus effect op onze geest.

Zelfportret_028
(c) KV

Ik heb een Engelstalige blog die in grote mate parallel loopt met deze. Medium is een wereldwijd platform waarop ik mezelf een plaatsje gegraven heb en waar ik mijn Engels aanscherp. Vroeger schreef ik mijn blogs eerst in het Nederlands en vertaalde ik ze. Nu is het meestal omgekeerd, en met foto’s kan ik daar leukere dingen doen dan hier. Ook alle Zaailingen verschijnen daar (al schrijf ik die doorgaans eerst wel nog in het Nederlands). Maar wie eens een betere versie wil zien van Jurgen Walschots prachtige prent voor Waar de wind doorheen mag (Zaailing #8, doorscrollen tot helemaal onderaan) of van mijn foto’s van vrouwenmantel of vuile ramen, raad ik aan om daar ook eens te gaan kijken.

Minder dan een week geleden kreeg ik bericht dat ik op Medium bevorderd was tot Top Writer in de categorieën Art en Photography. Een opsteker voor mijn ego, zeker gezien de uitleg die erbij hoorde: ‘Medium lists the top 50 writers whose stories are most influential on that topic. These lists update daily and show writers who are publishing quality content about a specific topic on a regular basis’

Een duidelijk bijkomend effect van een promotie als deze is dat je zichtbaarder wordt. Op een paar dagen tijd verviervoudigden mijn volgers (ik vertrok weliswaar van een heel bescheiden aantal, maar toch).
Als er iets is wat een schrijver wil, dan is het dat haar liefdevol geslepen ambacht gelezen wordt. En als amateurfotograafje ben ik verdorie toch ook wel erg blij.

Maar.

Het geeft een vreemd gevoel dat er van die groep mensen nogal wat anoniem zijn. Ze hebben wel een naam, maar verder is hun profiel leeg. Geen gezicht, geen geschreven of gedeelde verhalen. Het voelt een beetje als gevolgd worden door een schare geesten.

Nu heb ik altijd wel een boontje gehad voor geesten, dus ik heb hier geen probleem mee. Voorlopig.

Op dit moment laat deze hele historie me vooral stilstaan bij de nood die wij mensen hebben om bekeken te worden, en gezien.

Zelfportret_031 zw
(c) KV

Een jaar geleden ongeveer vertelde een dierbare vriendin over haar ervaring met geestesverruimende paddestoelen.

Ze beschreef hoe ze in de tuin zat, omringd door weelderige struiken en bloemen, en zin kreeg om te dansen. Dus deed ze dat. Er waren geen grenzen meer tussen haar en haar omgeving. Een vlinder landde op haar arm, en danste met haar mee.
Pas toen haar bewuste geest zich ermee ging bemoeien en inzoomde op de vlinder, schrok het beestje en vloog weg. De verbinding was verbroken omdat haar mentale dialoog die onderbrak.

Toen ze me over die ervaring vertelde, begreep ik voor het eerst, op een diep en intuïtief niveau, hoe onze bewuste menselijke geest tegelijk een zegen en een vloek is. Het is het werktuig waarmee we ons intellect kunnen ontwikkelen zoals geen enkel ander dier dat tot nu toe kon, maar tegelijk is het onze kooi.

We krijgen maar al te vaak aangeleerd – door onze ouders, leraren en religieuze leiders van allerhande tradities – dat we als mens op een of andere manier boven de natuur staan. De meest aangehaalde rechtvaardiging voor deze premisse is dat wij in staat zijn om onszelf bewust te observeren, en de rest van de schepping niet.

Maar mij bracht het verhaal van mijn vriendin over de vlinder vooral het haarscherpe inzicht dat onze bewuste geest ook precies datgene is wat ons afgescheiden houdt van de rest van de schepping. Alleen als we hem in slaap kunnen wiegen met doorgedreven meditatie, trance of geestesverruimende substanties lost hij even zijn greep op ons bewustzijn en ervaren we eindelijk de wereld zoals alle andere levensvormen dat doen: als één immens, intens web van wederzijdse verwevenheid.

De menselijke soort heeft beslist veel gewonnen toen onze frontale cortex zich is beginnen ontwikkelen. Maar er lijken toch ook een paar ernstige nadelen aan te zitten.

Zelfportret_012 zw
(c) KV

Bill Plotkin, dieptepsycholoog, gids van trektochten in de wildernis en schrijver van Soulcraft en Nature and the human soul, zegt er het volgende over (mijn vertaling):

‘Een noodzakelijk aspect van ons zelfbesef is een fragment van onze psyche (het ego, het bewuste zelf) waar deze vaardigheid om te weten dat we weten zich situeert. Voor we mensen waren, hadden we geen manier om onszelf te observeren en te weten wat, of wie, we observeerden. Later leek het alsof we mensen werden precies door een stukje van onszelf een eindje buiten onszelf te plaatsen, zodat het naar zichzelf kon kijken.’

Als ik dat lees, zie ik het beeld van een of andere levensvorm met een spiegel op een stok die uit zijn hersenpan steekt. Daarin kan hij zijn eigen spiegelbeeld zien, van op een armlengte afstand.
Die spiegel is het ego. En dat is er vast van overtuigd dat de weerspiegeling die het capteert alles is wat er te zien valt. Maar het heeft jammerlijk weinig kennis van wat er zich afspeelt aan de binnenkant van het beeld, of van enig breder of dieper bestaansniveau.

In de woorden van de Osho Zen Tarot (Wolken 10 — Wedergeboorte; een kaart die de evolutie van bewustzijn voorstelt, gebaseerd op Nietzsche’s triade van Kameel, Leeuw en Kind): ‘De kameel is slaperig, suf en zelfgenoegzaam. Hij leeft in een waanbeeld en denkt van zichzelf dat hij een bergtop is, maar in feite trekt hij zich zo veel aan van wat anderen van hem denken dat hij zelf nauwelijks energie heeft.’

rebirth_osho_zen_tarots
(c) Osho Zen Tarot

Arm ego, dat zichzelf zo hoog inschat… Alleen is het toch niet echt de bergtop die het denkt te zijn.

Plotkin nog een keer, in hetzelfde hoofdstuk van Nature and the human soul:

‘Als het ego niet bestond, zouden we ons geen vragen stellen over wat onze juiste plaats in de wereld is. We zouden die gewoon innemen. Het is het ego dat die vragen stelt. Zonder ego’s zouden we onze plaats instinctief innemen, zoals al het andere leven dat doet, en net zoals al het andere leven zouden we niet weten dat we weten wat onze plaats is. (…) Bewust zelfbesef lijkt met andere woorden de bron van onze grootste mislukkingen en ons grootste potentieel – onze cruciale crises en kansen.
(…) Het risico dat schuilt in de de vaardigheid om te weten dat je weet, is dat het je kwetsbaar maakt om verloren te lopen zoals geen ander wezen dat kan – niet in staat om je plek te vinden en daarom ook niet in staat om tot volle bloei te komen.’

Zelfportret_020
(c) KV

Dus wat gebeurt er als het ego er eindelijk achter komt dat het zichzelf al die tijd voor de gek aan het houden was?

We kunnen maar beter geen stenen werpen.
We houden onszelf allemaal maar al te graag en zo lang mogelijk voor de gek. Dat is niets om beschaamd over te zijn. Soms brengen we Narcissusgewijs zelfs ons hele leven zo door.

Maar hopelijk komt er toch een moment waarop we wakker worden.

Dan beseffen we dat het ego precies is wat Plotkin beweert: een facet van onze geest, een stukje van een groter geheel. Dat stukje toestaan om ons bestaan te controleren, is zoiets als je tienjarig kind vrije toegang geven tot je kredietkaart en de autosleutels. De ramp die dat inluidt, zowel op psychologisch als ecologisch vlak, voor de samenleving en de planeet, staat elke dag in onze kranten te lezen.

Er zijn veel diepere en wijzere aspecten van onszelf waaraan we het stuur en de familiefinanciën kunnen toevertrouwen. Maar dan moeten we wel eerst in contact komen met die wijzere facetten, die stukken van ons die weten hoe je kunt dansen met de vlinder, en hoe we ons opnieuw kunnen verbinden met de onschuldige maar machtige stuwkracht van de schepping zelf.
En het ego moet een stapje achteruit doen. Als het dat weigert, moeten we het dat leren. We zullen het nog steeds graag zien, en we zullen ervoor zorgen. Maar het is niet meer dan een spiegel, en een oppervlakkige op de koop toe.

Spiegelbeelden zijn mooi en ze kunnen ons allerlei dingen leren over onszelf.
Maar alleen een dwaas verwart een weerspiegeling met de werkelijkheid.

Zelfportret_040 zw ed1
(c) KV

Een zachte bevalling

Ik droom nooit over baby’s of bevallen.

Dat heeft misschien te maken met het feit dat geen van beide voor mij de zalige ervaring waren die ze voor veel andere moeders wel zijn. Het waren eerder gebieden waar ik een intense trip maakte van het soort dat je leven verandert, maar waarnaar ik liever niet nog een keer op reis ga als ik het kan helpen.

Behalve dan dat ik vorige nacht droomde dat ik aan het bevallen was.

(c) KV

 

In mijn droom legde een vroedvrouwachtige figuur, een wijze, rustige vrouw, mij een soort van oefenschema uit. En toen ze me liet neerhurken voor een oefening die een makkelijke bevalling moest bevorderen, werd ik me ervan bewust dat ik leven in mijn buik had, en dat dat bovendien op het punt stond ter wereld te komen.

Ik ging mee in het proces. Het was zacht, makkelijk en pijnloos.
Met gemak perste ik een kind de wereld in. Het gleed tussen mijn benen naar beneden, en ik ving het op met mijn eigen handen, en terwijl het neerkwam, dacht ik: opletten met dat hoofdje!

Dan ging ik achterover liggen en de vroedvrouw legde het kleine meisje, een gezonde pasgeborene die nog onder het bloed en slijm zat, precies zoals die kleintjes komen, op mijn buik en borst, zodat ze zich kon verbinden met haar mama — ik.

Ik voelde hoe ze zich tegen mij aan nestelde. Ik verwelkomde haar en voelde een diepe tederheid. Ik wist dat alles goed was. We waren allebei precies waar we moesten zijn.

(c) KV

Je moet weten: ik ben niet de meest zorgzame moeder.

Ik ben thuisgekomen van mijn werk, te moe om me aan kyudo te wijden vanavond, en de lasagna uit de supermart staat in de oven. Ik zit dit blogje te schrijven, maar het is mijn man die onze zoon ondertussen in bed steekt. Van boterhammendozen tot verhaaltjes voor het slapengaan — hij is veel beter in die zorgende taken dan ik.

Ja, soms voel ik me daar best schuldig over.

Tot er een bult in het parcours is die te maken heeft met gevoelens, met sociale of innerlijke strubbelingen, en mijn zoon zich als een bolletje komt opkrullen op mijn schoot — een nogal volumineus achtjarig bolletje ondertussen, met lange ledematen en een snelle geest — en ik wikkel mezelf om hem heen als een schelp die hem beschut.

Ik voel zijn onrust wegzakken, gewoon door lichamelijk dicht bij mij te zijn, veilig en gekoesterd zoals hij in mijn schoot ook was. Zachtjes brengen we naar boven wat hem dwars zit, benoemen we zijn angsten en gevoelens. Ik leg hem uit wat er aan de hand is en help hem om te gaan met wat er zich van binnen in hem afspeelt, terwijl ik zo weinig mogelijk probeer te oordelen.

(Het is makkelijker om begrip te tonen voor een gekwetst kind dan voor een dat gemene dingen heeft gedaan — maar naar mijn aanvoelen is het steeds even belangrijk, als je als ouder tenminste wil dat hij leert omgaan met die gevoelens, en ze niet voor je begint te verbergen uit angst voor veroordeling.)

Alles bij elkaar denk ik dat ik het er dus nog niet zo slecht vanaf breng. En binnen de combinatie van mijn mans zorgende vaardigheden en mijn emotionele fine-tuning voeden we een gezond, gelukkig kind op. So far, so good.

(c) KV – Pimpelmeesjong, te klein nog voor het typische blauw-en-zwarte verenkleed (maar piept de hele tuin bij elkaar!)

Ik denk niet dat het toeval is dat ik in de droom beviel van een meisje. Er komt op dit moment veel vrouwelijke kracht en kwetsbaarheid in de wereld  — onder meer via mij.

Het kan een zacht, pijnloos proces zijn, is wat ik afgelopen nacht leerde. Er zal liefde zijn, en een diep, teder gevoel van thuiskomen.

Wat het ook is waarvan ik het voorrecht mag hebben om het op de wereld te brengen en het op mijn huid te koesteren — kind, droom, visioen, kunstwerk — ik weet dat het iets van schoonheid en gevoeligheid zal zijn.

Ik ben klaar om het te ontvangen en ervoor te zorgen.

Engel_004
(c) KV