Echte mannen huilen wél

Nog lang niet alle glazen plafonds zijn doorbroken, maar vrouwen zijn in de westerse samenleving aan een gestage opmars bezig. Tegelijk zien we dat mannen oververtegenwoordigd zijn in de statistieken van misdaad, zelfmoord, dakloosheid en hartkwalen. Bij het diagnosticeren van depressies blijven ze verontrustend laag onder de radar.

Het lijkt op het eerste zicht misschien wat vreemd om ons zorgen te maken over het welzijn van mannen, nu vrouwen eindelijk goed bezig zijn na eeuwen van tweederangsburgerschap een even­waardige plaats in te nemen. Hebben mannen het gewoon niet wat moeilijk met opschuiven en een stukje prijsgeven van het terrein dat hen van ouds­her toekwam om geen andere reden dan dat ze mannen waren?

Die redenering mag goed klinken, maar ze is te sim­plistisch. Er wordt aan de alarmbel getrokken door sociologen, psychologen én door mannen zelf – als die zichzelf dat toestaan. En het is niet verstandig om deze noodsignalen schouderophalend naast ons neer te leggen.

Schoolfeest Sobran 305.JPG

In de prullenbak

Onze samenleving is in de laatste honderdvijftig jaar ingrijpender veranderd dan in alle eeuwen sinds de uitvinding van de landbouw bij elkaar, schrijft BBC-documentairemaker Tim Samuels in Waar is mijn speer. En een aantal van die verande­ringen zetten de behoeften van steeds meer man­nen zwaar onder druk. Samuels mocht in het kader van zijn werk al een blik werpen op plekken die voor veel gewone stervelingen minder evident zijn. (Wij waren alvast nog niet op een workshop ‘vrou­wen aanspreken’ of achter de schermen van een commerciële pornofilmset geweest.) Op andere momenten spreekt Samuels dan weer uit eigen er­varing, en toont zich daarbij opvallend kwetsbaar. Alles bij elkaar biedt zijn boek een verrijkende in­kijk in het hoofd (en de buik) van ‘de man’ – al is het ten allen tijde opletten geblazen met stereotypen, want niet alles gaat in gelijke mate op voor iedereen.

Hebben mannen het gewoon
niet wat moeilijk
met het prijsgeven van een stukje terrein?

De ‘oude’ mannelijke waarden van superioriteit, dominantie en maatschappelijk succes als belo­ning voor hard werk zijn in de westerse samenle­ving naar de prullenbak verwezen. Mannen weten zich verdreven van hun plek bovenaan de voedsel­piramide, en daar blijft het niet bij. Van alle kanten wordt volgens Samuels aan het mentale en fysieke evenwicht van mannen geknaagd. Een partner vin­den waar je tevreden mee bent en een gezin mee wilt stichten, komt hem met de eindeloze stroom mogelijke keuzes via datingsites op het internet voor als een zoektocht naar een speld in een hooi­berg, met torenhoge en verlammende twijfels er bovenop (is er toch niet nóg iemand beter, als ik nog wat langer wacht?). De geest- en emotiedodende routine van het onpersoonlijke kantoorland­schap en het schrijnend tekort aan gezonde fysieke uitlaatkleppen zet­ten veel mannen verder onder druk. De groeiende werkloosheid knaagt aan de zelfwaarde van wie nog altijd te horen krijgen dat hij moet kunnen instaan voor zijn gezin. De misse­lijkmakende bandeloosheid van de moderne porno-industrie ontwricht het gezonde seksuele evenwicht van een hele generatie.

Voor de duidelijkheid – een punt dat ook Samuels meermaals beklem­toont: de problemen van mannen belichten en bespreekbaar maken, is geen kruistocht tegen vrouwen of hun rechten. De vervrouwelijking van een aantal aspecten van de sa­menleving staat niet ter discussie. Wel is het zo dat de opkomst van steeds meer sterke, mondige vrou­wen, ook in leidinggevende functies, een extra facet is dat sommige man­nen verder uit hun evenwicht brengt. De oplossing hiervoor is uiteraard niet vrouwen terug naar de haard te sturen. Maar het betekent wel dat er ándere antwoorden gegeven moeten worden op hoe mannen vandaag hun ambities en behoeften kunnen bevredigen. En die antwoorden zijn er op dit moment vaak niet. Ge­vangen tussen steeds knellender maatschappelijke maatstaven enerzijds en oneindige keuzes ander­zijds, raken mannen het spoor bijster, stelt Samuels. De desastreuze resultaten daarvan zien we steeds duidelijker.

Schokgolf

‘Onderdrukte masculiniteit kan op individueel ni­veau leiden tot mannelijk zelfdestructief gedrag als overmatig drankgebruik, van school getrapt wor­den en het weigeren van psychologische hulp, maar ik durf te suggereren dat ook de huidige opkomst van IS er deels op terug te voeren is. Op een gruwe­lijk toxisch mengsel van mannelijke vervreemding en een bastaardvorm van religieus extremisme,’ schrijft Samuels. ‘De jongeman in Portsmouth die zijn Primark-uniform verruilt voor een legeruni­form in Syrië, zijn saaie kantoorbestaan (en onge­twijfeld ook zijn seksuele frustraties) in een buiten­wijk achter zich laat om samen met zijn broeders de wapens op te nemen, jaagt zeker ook een illu­sie van mannelijkheid na. In alle Europese landen waar mannen niet de economische middelen heb­ben om zichzelf als man te bewijzen, groeien de extremistische partijen.’

Een vrij gelijklopend profiel – dat uiteraard ver­schilt al naar gelang de precieze context – zien we bij het Britse kiespubliek dat voor de Brexit stemde, en bij de verarmde en verbitterde Amerikaanse aanhangers van de volgende president van de VS, Donald Trump. Die laatste lijkt bij momenten wel een soort uithangbord van het oude, patriarchale wereldbeeld met de blanke man als dominant en superieur centrum van het universum. Hij valt daardoor niet alleen in de smaak bij groeperingen als de Ku Klux Clan; een aantal van zijn uitspraken wekken ook de indruk dat hij het zacht gezegd niet erg nauw neemt met de rechten van vrouwen.

Trumps verkiezing zond een schokgolf van ontzet­ting door de Westerse wereld, en niet alleen om wie hij is en hoe hij zich gedraagt. Het feit dat de helft van de Amerikaanse kiezers geen punt maakt van zijn racistische en misogyne uitlatingen is min­stens even verontrustend.

Waar is mijn speer verscheen ruim voor de Ameri­kaanse verkiezingen, maar Samuels woorden klin­ken profetisch: ‘Mislukking, of het idee dat je mis­lukt ben, leidt niet alleen tot een innerlijke ‘crisis’, er komt ook een naar buiten gerichte energie bij vrij: woede. En deze woede is momenteel bijzonder actueel onder blanke mannen, die er altijd van zijn uitgegaan dat de maatschappij en het succes hen toebehoort. Een woede die de schuld aan anderen geeft, vaak aan hen die als obstakels of rivalen voor het eigen beroepsmatig succes worden beschouwd – immigranten, vrouwen, de scherpslijpers van de politieke correctheid – een woede die zich vaak tot extremistische politiek aangetrokken voelt.’

‘Verman je!’

De patriarchale hiërarchie, waarvan iemand als Trump bij momenten de belichaming lijkt, is niet alleen schadelijk voor de vrouwen en minderhe­den – die het doelwit worden van de ‘boze blanke man’ die zijn dominantie wil laten gelden – maar ook voor mannen zelf.

IMG_9911.JPG

Wetenschappers hebben het daarbij over toxic masculinity. Die ‘giftige mannelijkheid’ houdt niet alleen verband met de clichématige ideaalbeel­den die we tot op vandaag ophangen over mannen (stoer, onafhankelijk, kostwinner, overwinnaar), maar ook met de manier waarop we, meestal zon­der het zelf te beseffen, jongens vaak nog altijd con­sequent anders benaderen dan meisjes. Zo verwijst de Amerikaanse psycholoog en gezinstherapeut Terry Real naar onderzoek dat aantoont hoe ouders de neiging hebben om identiek hetzelfde gedrag anders te interpreteren, al naar gelang het geslacht van het kind. Als ze een huilende baby te zien kre­gen waarvan gezegd werd dat het een meisje was, omschreven proefpersonen het kind als ‘bang’. Als ze te horen kregen dat het een jongen was, beoor­deelden ze het gehuil als ‘boos’. Een bang kind ga je sneller troosten dan een boos kind. Van de aller­prilste leeftijd krijgen jongens dus vaak, onbewust en onbedoeld, minder koesterende en empathische signalen van ouders en opvoeders, wat hun emotionele en sociale ontwikkeling mee bepaalt.

Als daar dan ook nog conditionering bij komt met terechtwijzingen als ‘verman je’ of ‘jongens hui­len niet’, ontstaat een situatie waarin alles wat doorgaat voor ‘vrouwelijke’ kenmerken, zoals in contact staan met je emoties, uiten wat je voelt en erover durven praten (Real noemt dat menselijke kenmerken) voor jongens taboe wordt. Zodra er afgeweken wordt van het stereotiepe beeld, komt de mannelijkheid in het gedrang, en tot op vandaag wordt veel jongens van kleins af aangeleerd dat ze een fundamenteel stuk van zichzelf moeten onder­drukken.

De enige emotie die mannen in een genderstereo­tiepe opvoeding of samenleving wél mogen tonen, is woede of agressie. Het mag dan ook niet verras­sen dat mannen vaak veel agressiever uit de hoek komen dan vrouwen. Real maakt zich sterk dat een deel van de gewelddadigheid van mannen als een sociologische groep in feite een acting-out is van onderliggende depressieve gevoelens waar ze geen andere uitlaatklep voor hebben, gevoelens waar ze door de jarenlange sociale conditionering vaak niet eens meer bewust contact mee kunnen maken.

Veel jongens wordt van kleins af
aangeleerd dat ze een
fundamenteel stuk van zichzelf
moeten onderdrukken

De Amerikaanse auteur en opvoeder Tony Porter, die zich inzet voor de rechten van vrouwen en minderheden, beschreef in een beklemmende TED Talk hoe hij zelf als zwarte jongen ‘gesocialiseerd’ werd door de macho-cultuur van de achterstands­wijk waar hij opgroeide. Hij betrapte zichzelf erop dat hij zijn zoon en zijn dochter anders behandelde, en dat hij bezig was een aantal van dezelfde onge­zonde stereotypen die hem zo getekend hadden aan zijn zoon door te geven, en gooide zijn benade­ring om. Giftige mannelijkheid houdt ons voor, ver­telt Porter, ‘dat mannen het voor het zeggen heb­ben, en vrouwen dus niet; dat mannen de leiding nemen en dat je dus maar gewoon moet gehoorza­men en doen wat ze zeggen; dat mannen superieur zijn en vrouwen minderwaardig.’ Andere kenmer­ken zijn het aanmoedigen van geweld (wat je in zijn extreemste vorm vaak aantreft bij straatben­des), het taboe op zwakte tonen en hulp zoeken, het demoniseren van alles wat beschouwd wordt als ‘vrouwelijke’ kenmerken, en de minachting voor iedereen die die tentoonspreidt. Deze houding ver­klaart voor een belangrijk stuk de diepgewortelde en steeds terugkerende problematiek van zowel homofobie als verkrachting, waar zoveel mensen in onze samenleving nog dagelijks het slachtoffer van worden. Giftige mannelijkheid is dus schade­lijk voor álle partijen: jongens worden er emotio­neel door ontmenselijkt, vrouwen en minderheden komen erdoor in gevaar.

Wat kunnen we daar als samenleving tegenover stellen? Tim Samuels breekt een lans (of moeten we zeggen: een speer?) voor dingen die mannen op een positieve manier in hun waardigheid laten, én hen tot gezonde rolmodellen maken voor hun kinderen. Denken we maar aan: jongens de ruimte laten om in contact te komen met hun gevoelens, vaders sociaal of financieel niet discrimineren in hun kansen om voor hun kinderen te zorgen, jon­gens en mannen de kans geven om ‘onder vrienden’ gezonde broederschapsbanden te ontwikkelen en hun nood aan meer fysieke uitlaatkleppen te kana­liseren in sport, contact met de natuur of nuttige fysieke activiteiten.

Dat zijn dingen waar mannen zich bewust van moeten zijn, maar waar ook vrouwen (als moeders en partners) een belangrijke rol kunnen spelen. Als we het serieus menen met het gevecht voor een sa­menleving van gelijke rechten en gelijke kansen, is meewerken aan het neerhalen van de giftige ste­reotypering rond mannen wellicht een van de be­langrijkste dingen die we kunnen doen.

Schoolfeest Sobran 312.JPG

 

 

Dit stuk verschijnt in De Bond van 2 december 2016

Advertenties

Dromen van de werkelijkheid

De ene na de andere digitale mediatitel grijnst me tegemoet.

K&C Versailles 232.JPG

‘Zes manieren om goede kinderen op te voeden’
‘Een goede relatie met je baas en je collega’s helpt burn-out voorkomen’
‘Trump stelt klimaatontkenner aan als minister van Milieu’
‘Protest tegen oliepijplijn wordt bitsiger’
‘Eén op tien ouders kampt met parentale burn-out’
‘Waarom we minder zouden moeten gaan werken’

Stop.

Kunnen we alsjeblieft de waan van de dag laten voor wat hij is? Van de onnozelste lifestyle-tip tot de ernstigste internationale ontwikkeling: zowat alles wat er te lezen valt in de krant illustreert het ontstellende feit dat we vergeten zijn dat het enige wat we hier op deze planeet moeten doen, niet meer of niet minder is dan leven.

We willen ’s morgens opstaan en een ontbijt nemen. We willen onze kinderen naar school brengen zonder dat we hen moeten afsnauwen dat ze zich moeten haasten.
We willen ons in de loop van de dag bezighouden met werk dat we interessant vinden, aan een haalbaar tempo.
We willen ’s avonds de kinderen opnieuw van school gaan afhalen, liefst niet op een uur dat ze eigenlijk al bijna in bed zouden moeten liggen, en rustig met hen hun huiswerk maken, nog wat spelen, eten, voorlezen, genieten.
We willen graag vrienden ontmoeten, voor een gesprek, een glas, een concert of een film.
We willen schone lucht inademen, en gezond voedsel eten.
We willen op tijd kunnen ontspannen en even tot onszelf komen.
We willen ruimte voor de mensen die we liefhebben, in ons gezin, in onze familie, in onze bredere vriendenkring.
We willen samen gelukkig zijn en iets moois van dit leven maken.
We willen dat onze kinderen zich ontplooien en opgroeien tot evenwichtige volwassenen in een veilige wereld.

We willen, hopelijk, dat andere mensen en hun kinderen dit ook kunnen.

Als we elke politieke of economische beslissing die ingaat tegen die eenvoudige en menselijke noden nu eens naar de prullenbak zouden verwijzen?
Als we nu eens werkelijk met ons hart én ons verstand zouden beginnen beslissen wat goed voor ons is, in plaats van voor de gemakkelijkheid achter de grootste brulaap aan te lopen?

Een paar dagen geleden mocht ik deelnemen aan een rondetafelgesprek naar aanleiding van vijfhonderd jaar Utopia. Dromen van een betere wereld mag, nietwaar?

img_0568-ed-cut

Laten we voor een keer nu eens beginnen dromen van een betere werkelijkheid.

Geen andere manier

Herfstaltaar_085.JPG

Hoe doe je dat, reageren op wat je de meest schokkende en gevaarlijkste politieke verschuiving van de afgelopen eeuw vindt? Maar dan wel: zonder al die mensen die op een gevaarlijke fascistische gek hebben gestemd nog verder in de drek te duwen.

Want ik begrijp ze wel.

Wat een vreselijke tegenstellingen hebben we de laatste week weer over en weer horen vliegen. Over extreem-, populistisch en fascistisch rechts, dat het stemvee naar de mond praat om er zelf beter van te worden (wat volgens mij klopt). Over links, dat geen antwoorden had, problemen toedekte of alles bij het oude wilde houden om de elite waar het ondertussen zelf toe behoorde veilig te stellen (wat volgens mij gedeeltelijk klopt, maar zeker niet voor de hele linkerflank).

Ik begrijp dat mensen boos zijn, zich gepluimd voelen door het systeem, zich – terecht – het slachtoffer weten van een globalisering die hen totaal heeft uitgespuwd. Maar wat een ironie dat hun woede zich keert tegen diegenen die net als zij dreigen door het systeem vermalen te worden, precies omdat ze er tegen in opstand komen – immigranten, vrouwen, kritische stemmen – en dat ze in plaats daarvan hun vertrouwen schenken aan de gewetenloze narcisten die deze hele ellende in de eerste plaats gecreëerd hebben.

De woede en de wanhoop van de massa zijn te manipuleren. Dat weten we al eeuwen. Maar in plaats van er een antwoord op te bieden, hebben we ze laten woekeren. En hebben we vanuit het beleid geen menselijke antwoorden kunnen formuleren op de groeiende ellende. De neoliberale elitepraat van nog meer economie, nog meer flexibiliteit, nog meer vrije markt, nog meer geld boven de mens, maakt mij al woest, en ik ben een begoed en opgeleid intellectueel. Wat moet het dan zijn voor iemand die het gevoel heeft dat hij er alles door kwijtraakt?

herfstaltaar_087

Ja, er zit een stuk gefrustreerde mannelijkheid achter de overwinning van de Trol die nu het Witte Huis mag bevolken met zijn Orks.

Ja, er zit een stuk hunker naar oude, veilige tijden (die misschien nooit bestaan hebben maar waar vanuit nostalgie altijd verlangd wordt).

Ja, er zijn ongetwijfeld nog veel vrouwen die vallen voor een alfamannetje dat hen domineert, hoe afstotelijk veel andere, doorgaans meer vrijgevochten of kritische, vrouwen dat ook vinden.

Ja, Johnny en Marina, slecht geïnformeerd als ze zijn maar hun armoede en de uitzichtloosheid meer dan zat, hebben zich laten verleiden tot geloof in deze volksmenner.

Ja, er zijn zelfs hoogopgeleide mensen die het systeem zo spuugzat zijn dat ze bereid zijn te geloven dat de Trol hen een betere toekomst zal brengen.

 

Het enige antwoord is meer menselijkheid. Economie op mensenmaat. Begrip en empathie. Ontmoeting. Kleine initiatieven. Inclusie.
De wereld opbouwen van bij de wortels, uit de klei waar we allemaal vandaan komen.
Onze stem voor een betere wereld en voor meer begrip laten horen.

Protest.

Herfstaltaar_096.JPG

Hoe donker het ook wordt, het is beter om één kaars aan te steken dan te schelden op het duister, zoals Confucius ooit zei.

Laten we de dingen die we zien benoemen voor wat ze zijn. Maar laten we ook mildheid tonen voor wie tot over zijn nek in de ellende zit. Laten we samen proberen hieruit te komen.

Er is geen andere manier.